dental laser

آیا می توان کاری کرد که رود خانه ها آسان تر به اقیانوس ها بپیوندند؟

بسیاری از کشفیات بشر نه تنها از مشکلات عدیده او نکاسته، بلکه او را به گرداب هایی سوق داده است که همانا بیگانگی با خویشتن است و درنهایت از رسیدن به عبودیت باز داشته است و در این راستا راهی جز به خود آمدن، که به خدا رسیدن است نداریم. پس بهتر نیست تمام تلاش های ما انسانها درجهت هموار کردن زمینه های پرورش روح باشد که یکی از آنها کاستن آلام بشریت است.

و اما لیزر این کشف جدید بشر که معجزه قرن بیستم نام نهاده شده است علیرغم اینکه در تسلیحات نظامی که مهمترین آن جنگ ستارگان، ردیابی زیردریایی و گرفتن اطلاعات جاسوسی از طریق ماهواره ها و ... استفاده می شود، زمینه خدمات گسترده بهداشتی و درمانی را برای ما به ارمغان آورده است که بیشترین آن درچشم پزشکی، درمان سرطان ها و جراحی های گوناگون است.

دانشمندان چنین می پندارند که درآینده با فرستادن باریکه هایی با طول موج های خیلی کوتاه، ژن های غیرعادی روی کرومزوم ها را ازبین ببرند ویا بعبارتی شرایط غیرعادی ژنی را تصحیح کنند و یا با ارسال یک تار لیزری از طریق یک سوزن به درون اندام، سرطان لوزالمعده که با جراحی درصد مرگ و میر بالایی را دارد، را درمان کنند.

از آنجایی که نور لیزر ویژگی های خاصی چون تک رنگ بودن، همدوسی زمانی و مکانی و در یک باریکه نوری بسیار کوچک گسیل می گردد. دارای انرژی بسیار زیاد و شگفت انگیز است که با آن می توان در دندانپزشکی جای تیغ های جراحی و هندپیس را بگیرد.

از کاربرد لیزر دربافت های نرم دهان سالها می گذرد واما در مورد بافت سخت دندان بدلیل تولید گرمای این دستگاه و صدمه زدن به پالپ مورد استفاده قرار نمی گرفت تا اینکه اخیراً با تولید کردن نوع جدیدی از لیزر که گرمای کمی تولید می کند واین مقدارکم هم درمحدوده سلولهای دندانی نفوذ می کند بنام «ER.YAG»     Erbium  yttriu   Aluminum Garne  که این لیزر می تواند دربرداشتن پوسیدگی و تراش حفره و مینای دندان و سایراعمال مشابه در بزرگسالان بکار رود.

لیزر فاقد سر و صداست و احتیاج به بی حسی ندارد و بکار بردن لیزر بخصوص در مواردی که ترس از دندانپزشکی وجود دارد، بسیارمؤثراست زیرا در این روش عامل اصلی ترس یعنی سرو صدای تراش با مته، حذف می شود. نسوج سالم اضافی برداشته نمی شود و فقط نسوج بیمار حذف می شود و درمجموع یکپارچگی نسوج دندانی بیشترحفظ می شود وهمچنین درکنترل عفونت نیز کمک می کند.

دراین پایان نامه سعی شده است مختصری از فیزیک و نوع لیزر و کاربرد های آن در دندانپزشکی بحث شود.

فصل اول

تاریخچه لیزر

درسال 1940 یک دانشمند روسی به نام و. فابر یکانت که درحال تجزیه بنیاب حاصل از تخلیه گازها بود متوجه شد که می توان از این تشعشعات در تقویت نور استفاده نمود. درسال 1951 فابریکانت با همکاری دانشمندان چون اف . بونایوا و م . و ودینسکی اولین تجربیات خود را دراین زمینه به مرحله اجرا درآورند .

درسال 1952 آ . پروخوف وان . باسوف از شوروی و اچ تاونز و اچ زبیجزر از امریکا و ج . وبر از کانادا همزمان و بطورمستقل یک اصل جدید برای تولید و تقویت فرکانسهای نوسانات الکترومغناطیسی میکرویو براساس استفاده از تشعشعات الکترومغناطیس پشنهاد نمودند. این پیشنهاد منجر به ایجاد مولدهای کوانتومی با باند فرکانسی حدود سانتیمتر و دسیمتر گردید که امروز به نام میزر (Maser) موسوم اند این مولد ها دارای فرکانسهای پایدار تری هستند.

به کارگرفتن میزرها به عنوان تقویت کننده باعث گردید حساسیت دستگاههای گیرنده رادیویی حدود دویست بار افزایش پیدا کند . دراولین مولدهای کوانتومی دو تراز انرژی سیستم اتمی به کارگرفته شد و جدایی فضایی مولکولها با ترازهای انرژی متفاوت دریک میدان غیریکنواخت الکتریکی صورت گرفت . درسال 1955 ان . یاسوف وآ . پروخوف پیشنهاد نمودند که ذرات می توانند با استفاده از سیستمهای کوانتمی با سه تراز انرژی که با یک میدان مغناطیسی خارجی تحریک می شوند به حالت نامتعادل برده شوند . ودر سال 1958 ان .باسوف و بی ول وجی پروف وآ . یروخوف از شوروی و چارلز تاونر وآ . شاولو درآمریکا امکان به کار گرفتن این روش را درتکمیل دستگاههای تقویت نمودند . در دسامبر 1960 با استفاده از تحقیقات فوق ت . میمن از امریکا توانست اولین مولد نوری را بسازد که به طور موفقیت آمیزی عمل نمود ودر آن یاقوت مصنوعی به عنوان ماده فعال استفاده گردید .

اولین مولد کوانتمی یاقوتی بطور ناپیوسته کارمی کرد و تشعشعات آن در ناحیه قرمز بیناب نوری قرارداشته و تحرک بوسیله چشمه نوری قوی انجام شد .

با ظهورمولد نوری یاقوتی کلمه لیزر بوجود آمد که از حروف اول کلمات جمله

Light Amplificatiom by Stimulated Emission of Radiation

یک سال بعد درسال 1961 دانشمند ایرانی پروفسور علی جوان با همکاری و .بنت ود . هریوت آمریکایی لیزرگازی را اختراع نمودند که درآن از مخلوطی از گاز هلیوم و نئون به عنوان ماده فعال استفاده نمودند این مخلوط بوسیله میدان مغناطیسی یک مولد با فرکانس زیاد تحریک می گردید ، این نوع لیزر بطور پیوسته کارمی کند که بطورخلاصه آن را لیزر موج پیوسته یا(C.W.Laser) می نامند . عمل تشعشعات القایی در دیودهای نیمه هادی درسال 1962 دراتحاد شوروی و امریکا نیز حاصل شد که منادی ظهور لیزرهای نیمه هادی گردید . امکان استفاده از نیمه هادیها به عنوان ماده فعال در لیزرها ، اولین بارتوسط دانشمندان روسی ان .باسوف، بی .ول و جی . پوپوف در اوایل سال 1959 تذکر داده شده بود .

لیزر نیمه هادی مستقیماً بوسیله جریان برق تحریک می شوند . اینگونه لیزرها قادرند به صورت پیوسته و ناپیوسته کار کنند . درحال حاضر بیش از صد نوع مواد مختلف به عنوان ماده فعال جهت تهیه لیزر مورد استفاده قرارمی گیرند . لیزرهایی از موادی نظیر بلورها شیشه های فعال مایعات پلاستیکها ، نیمه هادی ها و پلاسما تهیه و حتی از مواد تحریک شده به وسیله یونهای عناصر خاکهای نادر و مواد دیگری چون آب معمولی و حتی هوا نیز جهت تهیه لیزر استفاده گردیده هم چنین یک نوع جدید لیزرهای گازی به نام لیزرهای یونی نیز اختراع گردید .

حدود طول موج لیزرهایی که تاکنون ساخته شده بین 23 تا 835 میکرون می باشد .

فصل دوم :

فیزیک لیزر

1- اصول تولید لیزر

نورچیست ؟

درقرن هفدهم ستاره شناس معروف آلمان کپلرفرضیه ای بیان نمود که نور متشکل از مواد یست که از اجسام شفاف و ساطع کننده خارج میگردد و معتقد بود که انتشار نور به صورت لحظه ای صورت می گیرد .

ونظریه قاطع درمورد نور بوسیله نیوتون بیان شد که نور یک شارمخصوص ذرات مادی است که توسط اجسام نورانی نشرمی شود .

همچنین نیوتون اولین کسی بود که پاشندگی نور را با بکاربردن یک منشور مطالعه و این پدیده را تشریح نمود و بعد از نیوتن هویگنس فیزیکدان آلمانی تئوری موجی بودن نور را وضع نمود

بعد ها توماس یانگ دانشمند انگلیسی توانست پدیده تداخل امواج و تفرق نور را تحقیق بخشد .اولاف رومر دانشمند دانمارکی موفق شد سرعت واقعی نور را درمطالعات نجومی ضمن مطالعه کسوف سیاره مشتری محاسبه نماید و ثابت نمود که سرعت سیرنور برابر با KM/S 300000 کیلومتر برثانیه می باشد

می دانیم که اجسام از مولکولها تشکیل شده اند و مولکولها از مجموع اتمها .

atomاتم چیست ؟

هراتم دارای هسته ای با بارمثبت است که قسمت اعظم جرم اتم را دربرگرفته و تعدادی الکترون با بارمنفی که در مدارات مختلف به دور هسته می چرخند مثلا ساده ترین ساختمان را اتم هیدروژن دارد که هسته آن حاوی یک پروتون است که دراطراف این هسته یک الکترون درحال حرکت می باشد و دریک لایه معینی می چرخد .

الکترون و پروتون ذرات بارداری هستند که بارآنها از نظر میزان یکسان ولی از نظر علامت مخالف یکدیگر می باشند (الکترون دارای بارمنفی و پروتون دارای بارمثبت)و به طور کلی اتم هیدروژن از نظر بار الکتریکی خنثی می باشد .

هسته هیدروژن و الکترون موجود درلایه آن متقابلا یکدیگر را به وسیله نیروی الکترو استاتیک جذب می کنند و به همین دلیل است که الکترون از هسته دور نمی گردد و البته اتم درحالت عادی خنثی است .

اربیتهای یا لایه ها که یک الکترون می تواند اشغال کند به وسیله حروف O .N .M .L .K مشخص می نماید . نزدیکترین الکترون به هسته را با الکترون لایه K مشخص می نمایند و همچنین می توان این لایه ها را با شماره های 1، 2، 3 مشخص نمود .

این اعداد را اعداد اصلی کوانتایی می نامند و با سمبل n نشان می دهند پائین ترین لایه، نزدیکترین لایه به هسته اتم است که دارای 1= n  بوده و باثبات ترین لایه برای هیدروژن می باشد .انرژی این الکترون را در این لایه با 1E مشخص می نمایند .

برای اینکه الکترون را از یک لایه به لایه دیگری که از هسته دورتر است منتقل کنیم باید مقدارمعین انرژی مورد نیاز به الکترون داده شود . انرژی الکترون درلایه بعدی را با 2E نشان می دهند . انرژی الکترون دراین لایه معادل انرژی الکترون درلایه قبلی به اضافه انرژی گرفته شده از فوتون نورمی باشد .

 هنگامی که الکترونهای اتم را تحریک می نمائیم وآنها را به لایه های بالاتر می بریم . اتم برانگیخته شده و نمی تواند برای مدت طولانی دراین حالت باقی بماند و تمایل دارد به حالت ثابت اولیه که دارای مینیموم انرژی است برگردد . دراین تغییرحالت اتم همان میزان انرژی دریافت داشته را از خود به صورت کوانتایی نوری به انرژی hv ساطع می کند .

این حالت برای الکترون های اربیت های دیگر نیز صادق است . درنتیجه عمل یک سری فرکانسهای مختلف نور به وجود می آید که طیف نشری اتم را تشکیل می دهد . هراتم فرکانسهای معین و محدود به خود را داشته و هر چه ساختمان اتم پیچیده ترباشد طیف حاصله ازآن نیز به همان نسبت پیچیده خواهد بود . نور بوسیله اتمها جذب و دفع میگردد و این عمل هنگامی صورت می گیرد که اتمها از یک سطح انرژی به سطح دیگر انرژی منتقل می گردند این خصوصیت نه تنها دراتم بلکه در مولکولها و یون ها نیز وجود دارد .

مرحله انتقال ذره از حالت نرمال که دارای مینیموم انرژی است به سطح انرژی بالاتر (برانگیخته) وبالعکس درشکل نشان داده شده است .

atom2

الکترون با دریافت انرژی می تواند از مدار کم انرژی به مدار پرانرزی بفرستد ازاین رو آن را فرایند جذب گویند.

atom3

الکترون با سقوط از تراز بالا به تراز پائین نوری گسیل می کند که آن را گسیل خود بخود می نامند.

atom4

فرآیند گسیل القایی : فوتون فرودی پس از برهمکنش با الکترون مدار پرانرژی آنرا به تراز کم انرژی سقوط خواهد داد . دراین برهمکنش دو فوتون ایجاد می شود یکی القاء کننده و دیگری القاء شونده که این دو فوتون به دنبال هم روان می شوند .

گفتیم درانتقال اتم به سطوح انرزی پائین تر همزمان مقداری انرژی از اتم ساطع میگردد که به صورت تشعشع بوده وآن را تشعشع همزمان می نامند واین تشعشع ، مخلوطی از امواج با طول موجهای مختلف می باشد . باید توجه داشت نه تنها این امواج از لحاظ طول موج با یکدیگر متفاوتند بلکه دارای فازهای مختلف می باشند این گونه تشعشع را اصطلاحاً تابش ناهمساز یا تابش غیرهمدوس می نامند همچنانکه درشکل نشان داده شده است (2- 5)

a3

تابش ناهمساز (ناهمدوس)

a2

تابش همساز(همدوس)

درسال 1917 اینشتن پیش بینی نمود علاوه براین تشعشع نوع دیگری تشعشع وجود دارد که آنرا تشعشع القایی می نامند ، این بدان معنی است که اتم، مولکول، یونها نه تنها هنگام انتقال از حالت برانگیخته به حالت نرمال از خود کوانتم  نور ساطع می کنند بلکه هنگامی که به آن نیرویی وارد می شود و تحت تاثیر یک کوانتم خارجی قرار   می گیرند  این عمل ( تغییر سطح انرژی از سطح بالاتر به پائین تر) صورت می گیرد و ذرات از خود نور ساطع می کنند . این پدیده بدان معنی است که مثلا اگر الکترونی که درحالت برانگیخته و درسطح انرژی بالاتری باشد هم خود به خود می تواند (بعد از مدت زمان معینی ) به لایه قبلی خود برگشته و هم می تواند دراثر برخورد یک فوتون نوری دیگری (نیروی القایی) به لایه اولیه برگشته و از خود نورساطع کند ، اینگونه تابش را تابش اجباری می نامند . مکانیسم اینگونه تابش برعکس پدیده جذب می باشد . زیرا در پدیده جذب الکترون دراثر برخورد فوتون نور به لایه بالاتر رفته و نور را جذب می کند . لیکن دراین گونه تشعشع الکترون تحریک شده دراثر برخورد با فوتون نوری دیگر به لایه پائین تر رفته و از خود فوتون (نور) ساطع می کند با این تفاوت که درجذب نور تابیده شده ناپدید می گردد . لیکن درتابش اجباری نور تابیده شده همراه با کوانتوم نوری جدید ظاهرمی گردد اینگونه کوانتم های نوری هیچگونه وجه تمایزی با یکدیگر نداشته و کاملا بهم شبیه می باشند ، به نحوی که غیرقابل تشخیص از یکدیگر می باشند و این بدان علت است که فوتونی که وارد اتم برانگیخته می شود فوتون مشابه خود را از داخل اتم به بیرون پرتاب می نماید . بدین ترتیب طول موج مسیر ، فاز فوتون ایجاد شده با فوتون اولیه کاملا یکسان می باشد درنتیجه این تشعشع یک تشعشع همساز بوده وطیف حاصله به صورت یک طیف باریک می باشد .

فرکانس موج الکترومغناطیسی حاصل شده از اتم از فرمول زیرمحاسبه میگردد که دراین رابطه h ضریب پلانگ می باشد

دستگاههای تولید کننده لیزر :

قسمتهای اصلی یک دستگاه لیزر شامل :

1- محیط فعال : Active  Medum

محیط فعال به موادی گفته می شود که اتمها و مولکولهای آن ماده با گرفتن انرژی باعث تحریک آن اتمها شده و آنها را به سطوح بالاتر انرژی بفرستند و بعد از اینکه اتمها انرژی دریافت کردند به یک حالت نیمه پایدار می رسند و این حالت به مدت خیلی کوتاهی باقی می ماند تا بقیه اتمهای ماده تحریک شده و تعداد اتمها تحریک شده زیاد شوند و چون اتمهای تحریک شده تمایل به بازگشت به سطح عادی خود را دارند درحالی که اتمها به حالت عادی برمی گردند انرژی آزاد می کند یعنی یک فوتون واگر این فوتون به اتم دیگری برخورد کند باعث می شود که اتم دوم به حالت اولیه برگشته و انرژی موجود درخود را بصورت یک فوتون دیگر آزاد کند یعنی از برخورد یک فوتون به اتم تحریک شده دو فوتون مشابه و هم جهت و هم انرژی و هم رنگ تولید کند و به همین ترتیب دو فوتون با برخورد به دو اتم دیگر دو فوتون مشابه دیگر ایجاد کرده و چهار فوتون آزاد شود و به ترتیب به هشت اتم و ... تا تعداد انبوهی از اتمها تولید شود این پدیده را گسیل اتصال القایی و نور حاصل از این پدیده همان نور لیزر است

اغلب مواد فعال دارای ساختمانی بلوری می باشند . کروندوم corundum باسنگ سنباده (یاقوت یکی از انواع کروندوم است که رنگی بودن آن به خاطر وجود اتمهای کروم آن است ) رنگ یا قوت بستگی به میزان کروم آن دارد . هرچه کروم آن بیشترباشد . رنگ آن شدید تر است بهترین کروم موجود دریاقوت 5 درصد است و در برخی لیزرها درصد بین 05/0 تا 5/0 متغییر است .

رنگ قرمز یاقوت به خاطر این است که اتمهای کروم موجود در کریستال نور منطقه سبز آبی و نیلی و قسمتی از نور ماوراء بنفش را جذب می نماید . نوع ماده فعال مورد استفاده مقدار انرژی فوتون (طول موج) را تعیین می کند در لیزر یاقوتی طول موج سرخ و در لیزر گاز آرگون طول موجهای آبی و سبز و کریپتون زرد و قرمز .

لیزر نئو دیمیوم - یاگ (Nd- YAG) طول موج 1064 نانومتر و گاز کربنیک 10600 نانومتر

2- سیستم های تشدید کننده

برای تقویت کردن جدی اشعه معمولا وسایل مختلفی بکار گرفته می شوند تا شرایط لازم برای تقویت اشعه فراهم شود چنین دستگاهی رامشدد یا رزوناتور می نامند .

با منعکس شدن فوتون بوسیله آینه تمام بازتاب برخورد اتمهای تحریک شده به یکدیگر، فوتونهای جدید شرکت کننده بیشتر شده و درنتیجه تعداد بیشتری فوتون تولید می شود و مقدار زیادی انرژی لیزر ایجاد می شود و سپس از طرف دیگر محیط فعال که آینه آن نیمه شفاف است قسمتی از فوتونها بصورت نور لیزر به بیرون راه پیدا می کنند و فوتون هایی که درجهت محفظه حرکت نمی کند به دیواره اطراف برخورد کرده و انرژی خود را به صورت گرمابه اطراف آزاد می کنند . انواع تشدید کننده شامل  

a1

با آینه های موازی و مسطح

a4

منعکس کننده کروی شکل

3- روشها و منابع تحریک کننده

تحریک کردن یک ماده فعال را درلیزر معمولا Pumping (تلمبه زدن ) می گویند .

 - ساده ترین و متداولترین روش تحریک بوسیله نور است و منابع تحریک بوسیله نور را لوله ها تخلیه الکتریکی تشکیل می دهند . سیستم اینگونه پمپ ها (معمولا حاوی دو عنصر اصلی است .)

1- منبع نور

2- دستگاه منعکس کننده که کارش تمرکز نور منبع بر روی مواد فعال می باشد .

II - میله یاقوت را درکانون یک دستگاه استوانه ای بیضوی شکل که دارای سطوح منعکس کننده است قرار داده ولوله رخشنده را درکانون دیگر آن قرار می دهند دریک چنین طرحی تمام تشعشع حاصله از لوله رخشنده پس از برخورد با بدنه متعکس کننده از کانون دیگر عبور و باعث تحریک میله یاقوت می گردد .

III - سیستم تحریک کننده خورشیدی که به استفاده از نور خورشید و بکمک آینه مقعری که دارای قطری درحدود 120 سانتیمتر است نور را متمرکز می نماید .

IV - روش تحریک یاقوت بوسیله اشعه لیزر نیمه هادی

V - استفاده از انرژی احتراق مفتولهای قابل احتراق می باشد .

بطور خلاصه اصول کار لیزربدین گونه که دراشکال زیر رسم شده می باشد که به دو صورت معمولی و طپش قوی هستند .

a5

اتمهای مواد فعال قبل ازتحریک

a6

پمپاژ وانتقال اتمها به حالت برانگیخته

a7

تابش برخی از اتمها بطور آنی

برخورد و انعکاس اشعه حاصل از سطوح آینه های منعکس کننده لیزر دراین حالت فلوی نور هنگام عبور از داخل مواد فعال افزایش می یابد.

a8

عبور نور از آینه نیمه نقره اندود

a9

تولید با تپش قوی

بلور مواد فعال

مواد فعال دراین حالت تحریک میگردند ولی هیچگونه تابشی دراین حالت نمی گیرد.

a10

دریچه دراین حالت باز است و تولید طپش قوی یا اشعه لیزر پرتوان

a11

آزاد شدن به مقدار زیادی انرژی صورت می گیرد

III - خواص لیزر

اختلاف بین نور لیزر و نور معمولی نظیر اختلاف بین موسیقی و پارازیت است . ویژگیهای نور لیزر را از نور معمولی متمایز می گرداند و قانونمند می سازد . این خصوصیات را که مورد بحث قرار می دهیم شامل :

1- ارتباط و پیوستگی

نور معمولی حاصل از یک لامپ غیرهمدوس بوده و مجموعه امواج نورانی است که با فازهای مختلف درتمام جهات تشعشع می نمایند و از آنجائیکه دارای طول موجهای مختلفی نیز می باشند امکان هم فاز نمودن آنها وجود ندارد . وقتی مشتی از سنگهای کوچک به استخر آبی انداخته می شوند امواج متلاطمی را درسطح آب ایجاد می نمایند که این امواج با هم همدوس نیستند . زیرا که تلاطمات تولید شده بوسیله هریک از سنگها در فازهای مختلفی نسبت به هم ایجاد می شوند  نور لیزر همدوس است و نور تولید شده از لیزر دارای یک طول موج می باشد که این امر سبب می شود زمانی که امواج هم فاز هستند بطور همزمان باقی بمانند مثلا زمانی که یک تنظیم کننده پیانو چنگال خود را به فازهای پیانو می زند تارهای پیانو را همفاز می کند و نیز خیزآب کنار دریا یک طول موج همفاز است . وقتی که پستی و بلندیهای امواج با هم انجام گردد آن امواج همفازند . پس می توان گفت همه فوتونهای نوری دارای انرژی ، جهت ، اندازه حرکت و پلاریزاسیون یکسان هستند و به همین دلیل فوتونهای تشکیل دهنده یک دسته بطور منظم و بایک فاز منتشرمی شوند .

2- هم جهتی

درنور جهت یافته دسته شعاعها موازی هم بوده و برخلاف نورحاصل از منابع معمولی درمسیر انتشار خود واگرا نمی گردند . یعنی اگرچه دسته های اشعه یک منبع کلاسیک درهمه جهات پخش می شوند ولی خود اشعه لیزر یک جهت بیشتر ندارد .

دسته های اشعه باهم موازی هستند و عملا درنهایت از یکدیگر جدا نمی شوند و حالت واگرایی آنها فقط به پدیده های انقطاع و انحراف نور بستگی دارد . نور لیزر نور لیزر عملا جهت یافته بطوریکه یک پالس لیزر تولید شده در کره ماه بعد از طی مسافت 240000 مایل بصورت لکه ای به قطرنیم 5/0 مایل درمی آید که برای منظورهای عملی روزمره چنین گستردگی قابل اغماض است . این پدیده در کاربرد های پزشکی و دندانپزشکی دارای دو مفهوم است .

I ) توان اتلاقی دراین پرتومینیم است .

II ) با کانونی کردن این پرتو می توان شدت آن را افزایش داده یا آن را قابل ترویج به رشته های اپتیکی نمود . یک باریکه لیزر می تواند یک میلیون برابر درخشانتر از نورلیزر باشد و این عمل می تواند درتصویر برداری و ... مورد استفاده قرارگیرد.

3-تکرنگی

نورتکرنگ نوری است که تمام فوتونهای تشکیل دهنده آن دارای طول موج (رنگ) یکسانی می باشند . درمنابع نورمعمولی که نور از یک جسم گرم نظیرفیلامان ملتهب یک لامپ تولید می شود شامل مجموعه ای از تمام طول موجهای ممکن دراین محدوده می باشد . اما تمامی نورلیزر درچند طول موج جدا از هم تمرکز می یابد وبا فیلتراسیون، یکی از آنها را انتخاب می کنیم به عبارت دیگر اشعه لیزر دریک محدوده فرکانس مشخص و از پیش تعیین شده که بسته به نوع ماده محیط فعال و فضای تشدید کننده دارد منتشر می شود . مواد مختلف رنگهای بخصوص با یک یا چند طول موج تولید می کنند .

4- نور و درخشندگی :

درخشانی یک چشمه امواج الکترومغناطیسی بنا به تعریف عبارتست از توان گسیل شده از واحد سطح چشمه درواحد زاویه فضایی یعنی مقدار تراکم انرژی تابشهای فوتونیک درواحد زمان و سطح درخشایی یک اشعه لیزر بسیار بالاست ، درخشانی پرتولیزر حتی با قدرت کم جندین مرتبه بزرگی ، از درخشانی دردرخشانترین چشمه های معمولی بیشتراست و این اصولا با علت خواص جهتمندی فوق العاده بالای باریکه لیزر است .

5- فرکانس و طول موج

چون این دو پارامتر بسیار به هم نزدیک و وابسته هستند درعمل بیشتر طول موج را به کار می بریم تا فرکانس

مقدارنوسانها یا تعداد ارتعاشها را درواحد زمان فرکانس یا تواتر می نامند ولی طول موج مسافتی است که موج درمدت یک پریود می پیماید . طول موج نشان دهنده فاصله بین دو نقطه در لرزش یکنواخت است پس با انتخاب طول موج مناسب می توان مسافتی که امواج لیزر می پیمایند بسته به کاری که می خواهیم انجام دهیم تعیین کنیم

6- قدرت

بستگی دارد به تعداد فوتونهای  وانرژی هر فوتون که با وات اندازه گیری می شود .

7-طریقه انتشار

طرق متعددی وجود دارند . بسته به مواد محیطهای فعال استفاده شده انتشار می تواند پیوسته ، ضربانی منقطع باشد . انتشار ضربانی از پیکهای کوتاه تشکیل شده که قدرت آنها درقله موج بسیار زیاد است و آهنگ انتشار آنها بستگی به نمونه های مختلف متغیراست . در طریقه پیوسته قدرت اشعه بطور یکنواخت و یکسان دریک زمان معین ثابت نگاه داشته می شود . این دو نحوه انتشار می توانند تعدیل و تنظیم یعنی شدت و زمان آنها متغییر باشد می توان بطریق منقطع نیز انتشار داد . یعنی انتشارها یک فاصله زمانی گذاشت و این یعنی کمی استراحت و بعد کمی کار

فصل سوم

انواع لیزر

الف - لیزرهای جامد : در لیزرهای حالت جامد معمولا نا خالصی های یونی را وارد یک بلور می کنند این نا خالصی ها شامل فلزات واسطه ویا خاکی نادر یا

1- لیزر یاقوت

اولین لیزری است که توسط بشرساخته شده لیزر یاقوت است که سازنده آن Mainman درسال 1960 می باشد .ماده فعال آن بلور یاقوت است و همچنین یکی از کاملترین نوع لیزر از نوع جامدات است .

یاقوت مورد استفاده از لیزرها تشکیل شده است از اکسید آلومنیوم مخلوط با نا خالصی اکسید کروم  به مقدار05/0 درصد .

قطراین استوانه cm1 تا 0,5 و طول آن cm3 تا 2 می باشد و در سطح انتهای این میله ها کاملا مسطح و موازی با هم می باشند . و بوسیله نقره روکش می شدند بطوری که یک انتهای آن کاملا نور را منعکس می کند و انتهای دیگر مقدار کمتری از نور را منعکس که در واقع نیمه شفاف می باشد . این میله بنحوی در داخل لوله گزنون قرار  می گیرد که کاملا در امتداد محورآن قرار داشته و لوله مارپیچ آن را احاطه می نمایند . سطح جانبی استوانه با یک دسته نور فلاش یک لامپ روشن می شود مدت زمانی که فلاشن روشن می ماند در حدود چند هزارم ثانیه و انرژی الکتریکی مصرفی آن 10000 تا 2000 ژول می باشد بخش عمده انرژی الکتریکی و رودی به شکل گرما به هدر می رود و تنها بخش کوچکی ازآن توسط فلاش بوسیله استوانه یاقوت جذب می گردد .

جذب این انرژی منجربه برانگیختگی یاقوت می شود و یاقوت این انرژی را که از منطقه بینابینی جذب کرده ، به یک باریکه نورانی با طول موج 694 نانومتر تبدیل می نماید درنتیجه شعاعهای  نورانی همدوس از سطح نیمه بازتابیده خارج می شدند . تابش فوق حاصل از نشر خود بخودی بین ترازهای انرژی یون کروم می باشد . اگر تحریک به اندازه کافی قدرتمند نباشد فقط انتشار تابش فلوئورسانس مشاهده می شود ولیکن هرگاه میزان تحریک از آستانه معینی فراتر رود آنگاه دراثر پدیده نشر برانگیخته تابش شعاعهای نورانی همدوس حاصل خواهد شد .

روش دیگراینکه فشار گاز موجود درداخل مارپیچ حدود mmHg 120 بوده و متصل به ولتاژی حدود چند کیلو وات می باشد این لوله مارپیچ هربار برای چند میلی ثانیه روشن شده و از خود نور تابش می کند و درطول این مدت زمان حدود چند هزار ژول انرژی مصرف می نماید که بخش اعظم آن صرف گرم کردن ، دستگاه می گردد و مقدار کمی از آن که به صورت تشعشع آبی سبز می باشد به وسیله یاقوت جذب می گردد . این انرژی باعث تحریک یونهای کروم می گردد .(دراثر گرم شدن لوله رخشنده مارپیچ مقداری انرژی حرارتی ایجاد می گردد .

که کیفیت تحریک را تغییر می دهد . برای جلوگیری از این عمل معمولا اطراف این لوله جریان آب سرد برقرار می کنند .

علیرغم اینکه لیزر یاقوت اولین لیزر ساخت بشر می باشد و لیکن هنوز هم کاربردهای وسیعی دارد . درحال حاضر از لیزر یاقوت (به صورت تپ پر انرژی) با ماه فرستاده می شود .

بازگشت نور لیزر به زمین با انعکاس از آینه های چند وجهی که روی ماه قرار داده شده است انجام می گیرد بدین ترتیب با تعیین زمان رفت و بازگشت نور از زمین به ماه که با سرعت نور انجام می گیرد اطلاعات دقیق از فاصله زمین و ماه و حرکت قطب درزمین به دست می آید و همچنین از این لیزر برای اندازه گیری دمای پلاسمایی که از تمدید مغناطیسی توسط ماشین های نظیر توکاماک بوجود می آید استفاده می شود . تمام نگاری (هولو گرافی) تپی یکی دیگر از موارد استفاده از این نوع لیزر است

2- لیزر نئودیمیم یاگ (Nd . YAG)

این لیزر یکی از لیزرهای جامد است که بصورت بلور تهیه می شود و از غلظت بسیار پائین نئودیمیم در استفاده می شود که بصورت Nd.YAG نشان داده می شود که علامت اختصاری Neodiymium Yttrium Aluminium GarNet می باشد

Dr Myers  طراح و سازنده اولین لیزر Nd.YAG دندانپزشکی است .

این لیزر جزء لیزرهای جامد ، بلوری ، سخت ، جراحی - حرارتی - پرقدرت . درطیف مادون قرمز نامریی ، با طول موج nm1064 و چهار ترازی می باشد . چون طول موج این لیزر نامریی است لذا برای مشخص کردن مسیر و هدف از لیزر قرمز رنگ هیلیوم - نئون استفاده می شود . به علت عبور این طول موج از فیبر نوری می توان درهر نقطه دهان بکار برد .

محیط لیزری دراین لیزر نئودیمیم می باشد که این عنصر در ساختمان بلورین YAG جایگزین آلومینیوم می گردد . طیف ایجاد شده دراین لیزر نسبتا نازک و پهنای طیف آن حدود می باشد . عمل پمپاز اپتیکی است . این لیزر توانایی خروج پالسهای کوتاه تا حدود 10 نانو ثانیه با انرژی حدود 100 میلی ژول دارد .

لیزر نوری درنئودیمیوم - یاگ فقط به منظور کاربرد در بافتهای نرم دهان مورد موافقت FDA قرارگرفته است .

هرچند که FDA وada کاربرد این لیزر را روی بافتهای سخت دندانی مورد موافقت قرار نداده اند واین لیزر برای تبخیر پوسیدگی دندان - برش عاج - استریلیزاسیدون سطوح دندانی ، حساسیت زدایی عاج دندان ، برداشتن لکه های رنگی و تهیه حفره و شیار جهت سیلنت تراپی ، اتصال رزنیهای کمپوزیت و براکتهای ارتودونسی به دندان و استریلیزاسیون وسایل دندانپزشکی بکار میرود .

اشعه این لیزر از مایعات شفاف عبور می کند و جذب پیگمانهای بافتی مانند هموگلوبین و ملانین . وابستگی این لیزر به رنگ به اندازه لیزر آرگون نیست ولی هرچه بافت تیره ترباشد جذب پرتو این لیزر بیشتر خواهد بود . به همین جهت درچشم پزشکی مورد استفاده فراوان دارد . لذا در دندانپزشکی برای تاثیر این لیزر روی دندانها بایستی روی دندانها را توسط مواد رنگی تیره کرد .

این لیزر را می توان به روش تماسی و غیره تماسی بکار برد توزیع انرژی این لیزر 10000 - 100 برابر لیزر دی اکسید کربن (co2) است .

قدرت نفوذ این طول موج در بافتهای مخاط دهان mm5 تا 0,4 و بصورت پالسی و پیوسته می تواند بکار رود که در دندانپزشکی بیشتر بصورت پالسی می باشد . از نقطه نظر خواص انعقادی لیزر نئودیمیوم یاگ Nd YAG مناسبترین می باشد وتا عمق MM6 تا 4 را منعقد و عروق تا قطرmm4 را منعقد می کند همچنین برای حجمهای بزرگ گرما زا بوده و درنتیجه برای برداشت و انعقاد بافتهای با خونریزی زیاد فوق العاده موثر می باشد .

لیزر Nd:YAG اولین لیزری است که با پروبهای تماسی بکار برده می شود و پروبهای تماسی یاقوتی 35% نو را منتقل و65% را به حرارت تبدیل می کنند . پروبهای تماسی انتقال و گسترش آسیبهای حرارتی لیزر Nd:YAG را محدود وکاهش داده که منجر به برش و تبخیری شبیه لیزر (CO2) می شود . پروبهای تماسی از جنس یاقوت الماس کوارتز و یاقوت مصنوعی است . پروبهای تماسی برشهای صاف . تمیز وخشک با آسیبهای جانبی فقط در حدود mm1-12 ایجاد می کند .

خطرات لیزر Nd:YAG از نقطه نظر اتمی به اندازه لیزر (CO2) نیست ولی برای محافظت از چشم بایستی از عینکهای مخصوص و یا سبز تیره استفاده گردد . خطر احتراق همیشه وجود دارد . این لیزر به سهولت جذب آمالگام دندانی - تیتانیوم و فلزات غیرگرانبها می گردد . لذا درهنگام کاربرد آن در دهان باید براین نکته توجه کامل و دقیق داشت . کاربرد فعلی لیزرNd:YAG در جراحی بافت نرم دهان هموستاز و انعقاد می باشد کاربرد آینده این لیزر جهت تغییرات بافتهای سخت دندانی - بی حسی حساسیت زدایی دندان - برداشتن پوسیدگیهای دندانی - پالپکتومی است . درانجام اعمال گفته شده از این لیزر با نوسان در فرکانس 532 نانومتر استفاده می شود در سوراخکاری که منجر به ایجاد روزنه های میکرونی می گردد از این لیزر استفاده می شود کنترل پرتوی خروجی لیزر دراین مورد معمولا با استفاده از سیستمهای کامپیوتری می باشد .

3-   لیزر نئودیمیوم - شیشه کلی

این لیزر در خصوصیات کل و نحوه تولید مانند نئودیمیوم - یاگ می باشد . با این تفاوت که این لیزر بصورت شیشه با نا خالصی نئودیمیوم است در حالیکه در نئودیمیوم یاگ بصورت بلور تهیه می شود و چون شیشه ساختمان بی شکل دارد و چون می توان شیشه را کاملا یکنواخت تولید کرد به این دلیل بستر بسیار مناسبی برای اتمهای نئودیمیوم می باشد . ضمن ساخت شیشه درصدی به میزان cm3/Nde ͯ 8/2 اتم نئودیمیوم در سانتی مترمکعب به شیشه افزوده می شود بنابراین آنچه در تولید لیزر مؤثر است اتمهای نئودیمیوم می باشند که در قسمت لیزر نئودیمیوم یاگ توضیح داده شد . اینگونه لیزرها نیز طول موج نامریی nm1064 تولید می کنند ولی طیف آنها نسبت به لیزرهای نئودیمیوم - یاگ پهن تر بوده و پهنای طیفی آنها در حدود می باشد . چون پهنای طیف در لیزر شیشه ای نئودیمیوم چندین بار بزرگتر از پهنای طیف در لیزر بلوری نئودیمیوم - یاگ است درجایی که آستانه کاری نسبتا پائینتر مورد نیاز است از لیزر نئودیمیوم - یاگ استفاده می شود . ولی چون لیزر شیشه ای نئودیمیوم قابلیت ذخیره انرژی نسبتا بالایی دارد لذا در کاربردهای که انرژی زیادی مورد نظر باشد از این لیزر استفاده می شود

4-لیزر دی اکسید کربن

لیزر گاز کربنیک را لیزر گاز - مولکولی می نامند و گاهی لیزر ارتعاشی -چرخشی گویند در انواع لیزر دیگر که تاکنون شرح داده شد تحریک برمبنای تغییر سطوح انرژی الکترون بود درساخت لیزرهای (CO2) از انرژی لایه های اتمی استفاده نمی شود بلکه از انرژی مولکولی استفاده می شود . یک مولکول دی اکسید کربن تشکیل شده از دو اتم اکسیژن و یک اتم کربن زمانی که انرژی به این مولکول داده می شود علاوه بر اینکه انرژی می تواند الکترون لایه های الکترونی را جابجا کند می تواند باعث ارتعاش و چرخش خود مولکول نیز گردد . سه نوع ارتعاش ساده ای که برای مولکول در نظر گرفته می شود ارتعاشات متقارن - ارتعاشات خمشی - ارتعاشات نامتقارن به هر ارتعاش انرژی نسبت داده می شود ونیز یک مولکول دریک لحظه می تواند یک یا هر سه ارتعاش را انجام دهد . درلیزرهای (CO2) از این ترازهای ارتعاشی استفاده می شود تا از ترازهای انرژی اتمی .

لیزر (CO2) جزء لیزرهای گازی - سخت ، جراحی - حرارتی - درطیف مادون قرمز با طول موج 10600 نانومتر و نامریی است . این لیزر اولین لیزری بود که در دندانپزشکی به منظور جراحی بافت نرم دهان مورد موافقت FDA قرارگرفت . این لیزر کارآمد ترین لیزر گازی و پرتوانترین لیزر پیوسته کار است و در جراحی معمولا پالسی نیز به کار می رود .

لیزر دی اکسید کربن درسال 1964 توسط Patel ساخته شد و از آنجایی که اشعه این لیزر نامریی است لذا برای نشان دادن مسیر و هدف آن از لیزرهای کم قدرت نشانگر مانند لیزر هلیوم - نئون قرمز رنگ استفاده می شود .

انرژی لیزر (co2) بدون توجه به رنگ بافتها خواه سیاه - نارنجی ، زرد یا صورتی به سهولت جذب آب بافتها می گردد و لذا اثری روی پیگمانهای آن ندارد علت اصلی کاربرد این لیزر در دهان بخاطر جذب %90 انرژی آن توسط آب مخاط دهان است عمق نفوذی این لیزر در حدود 5/0 و2/0 میلیمتر است این اشعه در طول موج 10600 نانومتر مانند تمام لیزرهای دیگر در نقطه کانونی برای برش بافتهای نرم دهان بکار می رود . برش بافتی از طریق مکانیزم تبخیر بافت می باشد که دران تماس مکانیکی وجود ندارد .

لیزر غیر کانونی سبب ablastion وتبخیر سطحی بافت و انعقاد عروق خونی کم قطر تراز قطر اشعه لیزر می گردد . عمل تبخیر بافتی با لیزر کانونی و غیرکانونی انجام می گیرد .

پراکندگی و انعکاس و عبور این طول موج در مخاط دهان بسیارکم یا وجود ندارد . از تمام لیزرهای دیگر بافتها را سریعتر برمی دارد و طول موجهای دیگر آن بیشتر جذب و برش ایجاد می نماید .

چون این طول موج لیزر قادربه عبور از فیبر نوری نمی باشد . لذا درگذشته در دندانپزشکی برای کار در داخل دهان برای انتقال لیزر از بازوهای مفصل دار و آینه داربا هندپیس بزرگ استفاده می شد ولی به تازگی برای انتقال این طول موج از رشته های انعطاف پذیر مخصوص با قطر کم و با هندپیس کوچک استفاده می شود که درهر نقطه دهان می توان بکار برد .

طول موج این لیزر خارج از محدوده خطر قرنیه چشم است . چون انعکاسات پراکنده آن نمی تواند از چشم عبور کند ولی قابل بحث است . اما اگر این لیزرکانونی باشد قرنیه و صلبیه و یا هرقسمتی از بدن را خواهد سوزاند لذا برای ایمنی چشم می بایست از عینک ایمنی استفاده کرد عینکهای شیشه ای و یا پلاستیکی به خوبی پرتوهای پراکنده شده را جذب ومانع رسیدن آن به چشم می گردند برای محافظت چشم بیمار علاوه بر عینک می توان از اسفنجی مرطوب استفاده نمود خطر احتراق همیشه می تواند وجود داشته باشد و اشعه این لیزر وسایل فلزی دندانپزشکی منعکس می گردد .

لیزرco2 در دندانپزشکی بطور موفقیت آمیزی در جراحی بافتهای نرم دهان مانند ژنژیوکتوی - فرنکتومی - برداشتن ضایعات خوش خیم و بدخیم - بیوپسی اکسیژنال و انسیژنال ، انعقاد هموستاز کاربرد دارد . بطور تجربی در بافتهای مینرا لیزه پوسیدگی دندان ، درمانهای اندو دنتیک مورد ارزیابی قرار گرفته و جهت استرلیزاسیون وسایل دندانپزشکی بکار می رود . این لیزر حساسیت دندان را ازبین برده . توبولهای  عاجی را مهرو موم سبب رمینرالیزاسیون و کریستالیزاسیون جدید مینای دندان و مقاومت مینا در مقابل اسیدها ، ترمیم عاج و فعالیت ادونتوبلاست ها می گردد .

کاربرد جاری این لیزر در جراحی دهان و پریودنتال می باشد . کاربرد آینده آن در معالجات اندودونتیک و پوسیدگی دندان است .

5-لیزر اربیوم یاگ

لیزر اربیوم - یاگ از لیزرهای کم حرارت می باشد . این لیزر درآب و هیدروکسی آپاتیت به خوبی جذب می شود لذا اثرات حرارتی کمی روی دندان دارد . این لیزر بدون اثرات حرارتی مهم روی پالپ دندان می تواند مینا و عاج دندان را برش دهد و پوسیدگیهای دندانی را بردارد . میزان جذب این طول موج لیزر درآب 10 برابر لیزر co2 و10000 برابر لیزر نئودیمیوم - یاگ است اثرات حرارتی این لیزر روی پالپ دندان شبیه اثرات حرارتی هندپیس های دندانپزشکی با سرعت آهسته می باشد لذا از این لیزر به عنوان یک وسیله تراش دندان می توان استفاده کرد

6-   لیزرهای اکسایمر

این لیزرها جزء لیزرهای مولکولی هستند و از مولکولهایی ساخته می شوند که درحالت عادی ناپایدارند و برای تشکیلشان لازم است که اتمها را تحریک و یونیزه نمائیم این بدان معناست که مولکول درحالت پایه وجود ندارد ولی درحالت تحریکی مولکول می تواند وجود داشته باشد . چنین مولکولهای را اکسایمر می گویند وقتی مولکولهای بر اثر تحریک تشکیل می گردند ناپایدار بوده و به سرعت به مولکول خنثی تبدیل و سپس تجزیه می شوند . اکنون فرض کنیم تعداد زیادی مولکول اکسایمر را در حجمی فراهم کرده باشیم عمل لیزر می تواند بین حالات غیر آزاد و آزاد (تحریکی و غیرتحریکی) صورت گیرد . این فرایند منجر به لیزر اکسایمر خواهد شد اینگونه لیزرها دارای دو خاصیت مهم هستند

الف - پس از انجام فرآیند لیزر مولکول به حالت پایه رسیده و بلافاصله تجزیه می شود.

ب - طیفهای چرخشی ارتعاشی معینی درآنها وجود ندارد لذا طیف این نوع لیزرها کاملا پهن است .

به این ترتیب می توان گفت که لیزر اکسایمر لیزر شیمیایی است طول موج و طیف ایجاد شده دراین لیزرها درمحدوده امواج آبی - بنفش - ماوراء بنفش می باشد امروزه لیزرهای اکسایمر تجاری با آهنگ تکرارپذیری 50 هرتز و توان 100 وات را می توان تهیه کرد . ساخت واحدهای بزرگ لیزر با توان متوسط متجاوز از kw1 نیز امکان پذیر شده است .

لیزرهای اکسایمر در زمینه بیوپزشکی - زیست شناسی ، کندن مواد فلزی چاپ مدارهای الکترونی و یادر تحقیقات علمی و پزشکی که نیاز به چشمه UV با نور شدیدی دارند کاربرد وسیعی پیدا کرده اند .

لیزرهای اکسایمر یا اکسایتد دایمر (EXCITED DIMER) به علت مکانیسم غیرحرارتی یکی از جالبترین لیزرها در دندانپزشکی به منظور کار بر روی بافتهای سخت دندانی می باشند به همین خاطر این لیزرها دریچه نوینی در دندانپزشکی باز کرده اند .

اتمهای گاز نادر مانند آرگون - کریپتون - گزنون درحالت تحریکی با اتمهای هالوژن مثل فلوریدو کلراید ترکیب می شوند تا اکسایمر هالوژن و گاز نادر را بوجود آورند .

فصل اول

تاریخچه لیزر در دندانپزشکی

درسال 1961 اندکی بعد از ساختن لیزر کاربرد لیزر درپزشکی و دندانپزشکی با در نظرگرفتن محدودیتهای کاربرد آن صورت گرفت و درحال حاضر درپزشکی کاربردهای فراوانی دارد ولی متاسفانه درمورد دندانپزشکی پله های اولیه موفقیت خود را طی می کند و این درحالی است که اخیرا با توجه به استفاده از لیزرهای که بتواند حرارت کمی را تولید کند و به پالپ صدمه ای وارد نیاورد ، تراش و برداشتن شیارعاج و پوسیدگی دندان امکان پذیر است این درحالی است که دربافت نرم دهان توانسته است جای - بیستوری و چاقوی جراحی را بگیرد

درسال 1995 سازمان غذا و داروی امریکا اجازه استفاده از لیزر روی بافت نرم مثل ژنژیوپلاستی - بیوپسی و جراحی و برداشتن ضایعات نسج نرم را داده است ولی تاکنون درمورد بافت سخت دندان جای سوال است .

البته اخیرا از لیزرهای اکسایمر بدلیل داشتن مکانیسم غیرحرارتی برای بافت سخت استفاده می شود و همچنین اربیوم - یاگ هم بعلت داشتن اثرات کم حرارتی قابل استفاده می باشند .

    1- تاریخچه کاربرد لیزر بر روی بافت سخت دندان

STERN و SOGNNQES درسال 1964 مواردی از تبخیر مینا را در اثر کاربرد لیزر یاقوت گزارش داده اند دراین گزارش اشعه بحالت منقطع و متناوب به مدت 001/0 ثانیه بر روی سطحی به اندازه 1 ͯ 1 میلی متر تابانده شد ( انرژی آن به میزان 20-5 ژول بر میلی متر مربع برثانیه بود)

اگر اشعه با شدت ذکرشده بر روی عاج دندانی تابانده نشود ، باعث کربونیزه شدن بافت می گردد . این موضوع بدلیل بالا بودن مواد ارکانیگ این بافت باشد .

Kimersly درسال 1965 خاصیت سفید کنندگی لیزر یاقوت را بر روی دندان گزارش نمودند البته این خاصیت همراه با ایجاد نقاطی سفید رنگ گچی و تولید حوزه های بسیارکوچکی بوده است .

Gordon نیز برای اولین بار درسال 1966 مسئله تهیه حفره بوسیله لیزر را پیشناد نمود ولی جایگزین دریلهای دندانپزشکی بوسیله لیزر هنوز امکان پذیرنبود . زیرا انرژی بالای 1000 ژول بر سانتی مترمربع درناحیه C.E.J دندان توانست صدمات پالپی غیرقابل برگشتی وارد کند Vahl درسال 1971 با میکروسکوپ الکترونی مینای دندانی را که تحت تاثیر لیزر (25 ژول بر سانتی مترمربع) قرارگرفته بوده مورد بررسی قرارداد و مشاهده کرد که دراثر این انرژی مینا به عمق 5/0 میکرون ذوب می شود . او از مشاهدات خود چنین نتیجه گرفت که مواد پوسیدگی زای موجود در محیط ، منشورهای مینایی را مورد تهاجم قرار می دهند و سپس بداخل آن نفوذ می کنند تا اینکه بطور کامل باعث تخریب آن کردند . بنابراین طبق بررسی این محقق بستن Seal خلل و مرج بسیار کوچک که بطور طبیعی در مینا وجود دارند برای جلوگیری از حمله مواد پوسیدگی زا کاری بدون نتیجه است .

    2- تاریخچه کاربرد لیزر بر روی بافت نرم دندان

اثرات لیزر بر روی پالپ دندان بوسیله Stern بر روی دندانهای یک شمپانزه درسال 1969 مورد مطالعه قرارگرفت دندانهای مورد آزمایش توسط لیزر یاقوت با انرژی مختلف 60 - 110 - 250 ژول بر سانتیمترمربع تحت تاثیر قرار گرفتند . دراین مطالعه دندانهای مورد آزمایش بوسیله رابردم ایزوله شدند ، نتیجه بدست آمده نشان داد که در انرژیهای یاد شده (کمتراز 250 ژول بر سانتیمترمربع) فقط ازدیاد کمی در سلولهای بافت همبند دیده می شود .

فصل دوم

    مزایا و اثرات لیزر در دندانپزشکی

1-   مزایای لیزر

الف - لیزر دربسیاری موارد درد و نیاز به بی حسی را برطرف می نماید .

ب - لیزر خاصیت استریل کردن محل عمل را دارد .

ج - لیزر وسایل دندانپزشکی را استریل می کند

د - از لحاظ روانی موجب کاهش ترس و اضطراب در بیماران می شود و دربیمارانی که به علت ترس از اعماق دندانپزشکی به دندانپزشک مراجعه نمی کنند . دراثر تفهیم کاربرد لیزر به سهولت به دندانپزشک مراجعه می کنند .

ه - جراحی با لیزر بدون درد و خونریزی ، برش بسیار دقیق و آسان ، محیط عمل خشک استریل و بدون آلودگی با دید کافی و با دید هموستار خوب جذب می باشد .

و - به علت عدم تماس فیزیکی و مستقیم ، ترومای مکانیکی بعد از عمل وجود ندارد و آسیب با بافتهای مجاور حداقل ممکن می باشد .

ز - بعد از جراحی با لیزر میزان انقباض بافتی ، تشکیل نسج اسمکار تا حد زیادی کاهش پیدا می کند . درد و ادم ناشی بعد از عمل وجود ندارد و یا تا حدی زیادی کاهش می یابد .

2-بعد از عمل جراحی اغلب نیازی به بخیه زدن وجود ندارد .

ج - درمان از سریعتر و اغلب مطمئن ، موثر - راحت تر می باشد . واکنش و تنشهای بیمار بسیار کمتر می باشد .

ی - به علت کاهش و یا فقدان درد . بیماران به ادامه کارهای دندانپزشکی راغبتر می شوند .

ک - قابل استفاده در بیماریها و ضایعات هموراژیک و ضایعاتی که اعمال جراحی عادی با بیستوری مشکل و یا ممکن نباشد .

3-معایب لیزر

الف - هزینه بالای تجهیزات

ب - مسائل ایمنی از قبیل احتراق ، حفاظت چشم بیمار و پرسنل ، جلوگیری کردن از استنشاق توسط دندانپزشک ، پرسنل و بیمار درحین کار با لیزر در جراحی دهان و آسیب وارده به نواحی دیگر .

ح - محدود و ممنوعیت فعلی کاربرد آنها دربافتهای سخت دندان

4- اثرات بیولوژیک لیزر

الف - عکس العملی های بافت در برخورد با لیزر

لیزرهای دربرخورد با بافتهای دهان اثرات مختلفی دارند . دربرخورد لیزر با بافتهای دهان یابدت یکی از حالتهای زیرپیش می آید .

a - انعکاس

در پدیده انعکاس پرتو لیزر منعکس می گردد . یعنی لیزر پس از برخورد به بافت بطرف خارج منعکس می شود . دراین حالت جذب بافت نشده از آن عبور نمی کند . نیز درآن پراکنده نمی گردد . درنتیجه از انرژی لیزر کاسته می گردد و خطرات مختصری در نواحی دیگر دهان ممکن است داشته باشد .

b - پراکندگی

در پدیده پراکندگی پرتو لیزر دربافت پراکنده می گردد . یعنی محیط بیولوژیکی باعث بخش انرژی فوتون شده ، هیچ عمل جذب یا گذار صورت نمی گیرد . درپراکندگی ، انرژی از مولکولی به مولکول دیگر از بافت می رود در نتیجه مختصر جذبی وجود دارد ، جذب شدید سبب پراکندگی نمی گردد . سبب پخش انرژی در حجم وسیع بافتی شده و اثرات حرارتی را کاهش می دهد .

c - جذب

درپدیده جذب انرژی پرتو لیزر دربافت جذب می شود . یعنی لیزر قادر است اثراتی دربافت بیولوژیک داشته باشد . جذب سبب اثرات حرارتی لیزرمی باشد . جذب یعنی تبدیل انرژی لیزر به حرارت . گاهی اوقات لیزر در دانسیته قدرت بسیار بالا بدون اثرات حرارتی ، سبب جدا شدن و شکستن اتصالات مولکولی می گردد . در دندانپزشکی بیشتر از اثرات حرارتی لیزر استفاده می شود .

d - عبور

درپدیده عبور پرتو لیزر دربافت عبور می کند .یعنی نور تقریبا بدون هیچ تغییری از بافت عبور می کند .عبور اثراتی دربافتهای مجاور ایجاد می کند .

لیزر شکلی از نوراست و نور انرژی است و جزء طیف الکترومانتیک است نوری که منعکس گردد یا از درون بافت عبور کند اثرات چندانی دربافتهای بدن ندارد هنگامی نور ویا لیزر بر بافتهای بدن تاثیر می گذارد که انرژی آن را جذب و یا پراکنده شود .

ب - عوامل موثر در جذب و نشر لیزر

لیزرها اثرات متفاوتی دربافتها دارند . بافتها نیز واکنشهای گوناگونی درمقابل لیزر دارند اثرات لیزرها در بافتها مربوط به پدیده جذب می باشد .

a- عمق نفوذ

میزان مسافت و فاصله طی شده انرژی لیزر دربافت را عمق نفوذ نامند عمق نفوذ را نبایستی با عمق کواگولاسیون و یا عمق نفوذ حرارتی اشتباه کرد .

b- عمق گواگولاسیون

میزان مسافتی است که لیزر تغییراتی دربافت ایجاد می کند . لیزرهای (co2) و نئودیمیوم یاگ وآرگون ، عمق کواگولاسیون مساوی ولی عمق نفوذ متفاوت دارند

ج - عوامل موثر درایجاد گرماهای حاصل از لیزر

گرمای ایجاد شده دراثر تابش لیزر سبب تبخیر بافت می شود نه خود لیزر ، عوامل مختلفی درتابش لیزری درتولید گرما دخالت دارند مانند زمان تابش ، نوع بافت ، طول موج ، نوع لیزر و نیز مهارت شخص عمل کنند

پارامترهای زیر از اهمیت بیشتری برخوردارهستند

a- طول موج

مسئول قدرت نفوذ اشعه است . در رابطه با پوست بهترین نفوذ اشعه لیزر درطول موجهای nm600 - 1000 می باشد یعنی همان چیزی که درمورد لیزرهلیوم - نئون صدق می کند این طول موج عملا نه جذب آب می شود و نه جذب هموگلوبین وحدود 12-50 میلی متر بسته به نوع بافت در نسج نفوذ می کند . لیزر co2 درتمام مواد جذب می شود ولی لیزر نئو دیمیوم یاگ قدرت نفوذ بیشتری درآب ، بافت نرم و بافت سخت دارد .

b-قدرت و نیروی اشعه

علاوه بر ظرفیت بافت برای جذب طول موج مورد استفاده باید فاکتور نیروی اشعه را هم مد نظر داشت - قدرت اشعه با میانگین انرژی منتقل شده و واحد زمان و واحد سطح رابطه دارد . یک اشعه قادر به بوجود آوردن چرخشها و لرزشهای مولکولی و دادن یک کوانتوم انرژی بسیاربالا به یک مولکول می باشد . بدون اینکه یونیزان باشد . حداقل انرژی لازم برای اینکه یک اشعه جذب بافت شود بین 2-1 الکترون ولت می باشد . پس باید گفت توان ، انرژی خروجی دستگاه دارد

زمان ͯ  توان = انرژی

باید گفت طول موج کیفیت واکنش بین بافت و لیزر را مشخص می کند در صورتیکه مقدار انرژی و خصوصیات بافتی ، کمیت واکنش را می رساند .

e- شکل موج

شکل موج یا انتشار موج یعنی شکل خروج لیزر در مقطع زمان که می تواند با یکی از سه صورت زیر باشد

1-   ممتد                    2- منقطع             3- پالسی

d - خواص اپتیکی بافت

خواص اپتیکی بافت همراه با طول موج لیزر مشخص می کند که آیا لیزر جذب می شود یا خیر اگر لیزر جذب نشود . اثراتی نخواهد داشت درنتیجه لیزر یا منعکس می گردد یا پراکنده می شود یا عبور می کند

لیزر (co2 ) بدون توجه به رنگ بافت درهر ماده و بافتی جذب می شود بنابراین اثر رنگ بافت در لیزر(co2) به حداقل می رسد . در صورتیکه در لیزر نئودیمیوم - یاگ . رنگ بافت در جذب لیزر مؤثر است بافتهای پیگمانته ، لیزر نئودیمیوم - یاگ را بیشتر جذب می کنند تا بافتهای غیرپیگمانته .

مثلا عاج اسکلروتیک یا عاج شفاف لیزر نئودیمیوم - یاگ را جذب نمی کند درصورتیکه عاج غیراسکلروتیک یا اوپاک opaque قدری لیزر نئودیمیوم - یاگ را جذب می کند

با توجه به پارامترهای توضیح داده شده در بالا می توان گفت تغییرات حرارتی در سطح بافت نزدیک لیزر به تدریج در عمق بافت کم می شود .

د - اثرات جذب لیزر دربافتها

اثرات لیزر دربافتها بستگی به عوامل مختلفی دارد مانند نوع لیزر - نوع معالجه با کاربرد آن ، خواص اپتیکی بافت ، واکنشهای ترمیمی بافت و واکنشهای ایمنی اثرات انرژی در بافت در اثر جذب آن پدید می آید اثرات جذب لیزر دربافتها به حالتهای زیرممکن است پدید آید .

a-اثر فتوشیمیایی

در واکنش فتوشیمیایی بافت انرژی در بافت شده را درخود ذخیره می کند وآن را جهت واکنش شیمیایی بکار می گیرد . اثر فتوشیمیایی همان حساس سازی نوری است یعنی حساس نمودن یک مولکول دراثر تابش نورکه آن مولکول درآن طول موج خاص حداکثر میزان جذب انرژی فوتون را داشته است درنتیجه پس از جذب مولکول این انرژی به مولکول دیگر منتقل می شود و نهایتا یک فعل و انفعال شیمیایی ایجاد می شود مانند اریتم حاصل از اشعه ماوراء بنفش یا ضایعات ماکولای چشم در اثر تابش نور آبی در جوشکاران . اثر فتوشیمیایی بدو طریق می باشد .

I - فتورا دیایشن photoradiation این پدیده تحریک نوری سلولهای بدن با استفاده از خاصیت فتورادیایشن یا تابش دهی فوتون لیزرهاست مثلا تابش لیزر هلیوم - نئون سبب تسریع و تهییج تولید بافت گرا نولاسیون در زخمها می گردد یا تابش لیزر نئودیمیوم - یاگ بر روی مفاصل بیمار باعث تسکین دردهای استخوانی عضلانی و نسوج نرم توسط تابش لیزر، بعلت تحریک و تولید و آزاد شدن نور و ترانسمیترهای مهاری حس درد مانند نور و انکفالین ها و نور واپی نفرین ها می باشد .

II - فتوابلیشن photoablation یعنی کندکاری و متلاشی کردن بافت بدون اثرات حرارتی - دراین اثر لیزر برش بسیار ظریف و دقیق بدون هیچ آسیب در بافتهای مجاور و بدون خونریزی یا عفونت ایجاد می کند مانند لیزرهای اکسایمر

b-اثر حرارتی

تابش لیزر درجه بافتها دراثر جذب تولید گرما می کند . اثرات حرارتی لیزر بدین شرح است

I - اگر در حرارت بافت دراثر تابش لیزر کمتر از C ̊ 15 باشد باعث واکنشهای فتوشیمیای و فتو آنزیما تیک می گردد . مانند لیزرهای نیمه هادی و هلیوم - نئون

II - اگر درجه حرارت بافت به C ̊20 - 10 برسد تابش لیزر سبب تغییر شکل مولکولی پروتئینها و شکستن باندهای آن می شود مانند = لیزر آرگون -( CO2) کریپتون

III - اگر درجه حرارت بافت به بیش از C̊60 رسد تابش لیزر باعث انعقاد و فتو کواگولاسیون می گردد مانند لیزرهای آرگون - کریپتون - (CO2)

IV - اگر درجه حرارت بافت به C̊80 - 70 برسد تابش لیزر باعث جوش آمدن Welding بافت می گردد .

V - اگر درجه حرارت بافت به C̊100- 90 برسد تابش لیزر باعث تبخیر بافت می شود یعنی آب سلول تبخیر و بافت خشک می گردد مانند لیزرهای (CO2) و نئودیمیوم - یاگ

VI - اگر درجه حرارت بافت C̊150 -100 برسد تابش لیزرسبب زغالی شدن یا کربونیزاسیون بافت می گردد . یعنی املاح و مواد آلی بافت سوخته و تبدیل به گاز کربنیک و زغال میگردد مانند لیزر(CO2) و نئودیمیوم یاگ

VII - اگر درجه حرارت بافت به C̊175 برسد تابش لیزرسبب برش سریع بافت می گردد .

C- اثرات یونیزاسیون

وقتی که بافتی تحت تابش نور لیزر قرار می گیرد درنقطه اصابت نور لیزر الکترونها جدا شده و مولکولی یونیزه می شدند . درنتیجه حتی از ماده بنام پلاسما بوجود می آید پلاسماها حالتی بین گاز و مایع است .این حالت بعلت اشتغال حجم زیاد باعث پارگی بافت توام با امواج صوتی و مکانیکی می باشد . مانند لیزر نئودیمیوم - یاگ

5- اثرات درمانی لیزرها

اثرات درمانی به سه صورت بروز می کند

الف - اثرات تغذیه ای یا متابولیک

اثرات متابولیک لیزر بعلت تحریک عناصر بافتی و داخل سلولی است و بدون ترتیب عمل می کند که :

a-لیزر با تحریک پاره ای از عناصر داخل سلولی مثل متوکندریها متابولیسم تنفس سلولی و فسفریلاسیون را بهبود می بخشد -سیتوکروم اکسید از که در میتوکندری می باشد طول موجهای حدود 636 نانومتر را جذب می کند .

b-لیزر بعلت تنظیم فعالیتهای پمپهای یونهای پتاسیم سدیم در غشاء سلولی و عمل یونی روی مایعات داخل و خارج سلولی ،متابولیسم سلولی را بهبود می بخشد .

c-لیزر سبب تسریع تولید بافت کلاژن RNA و بسیاری آنزیمها می گردد طبق آزمایشات Abergel دریک کشت ،فیبر وبلاستهای پوست انسان که تحت تاثیر اشعه لیزر هلیوم - نئون قرار گرفته بودند تولید پروکلاژن چهار برابر تسریع شد .این عمل توسط ازدیاد سلولی بوجود نمی آید بلکه بواسطه تسریع در پروسه التیام که در موجود زنده هم با استفاده از لیزر کم قدرت به اثبات رسیده انجام می شود .

ب - اثرات ضد التهابی

تقریبا تمام بافتهای بدن حاوی مقادیری پروستاگلاندین هستند پروستاگلاندنیها هم تحت شرایط فیزیولوژیک و هم شرایط پاتولوژیک به داخل مایعات موضعی بافتی و یا به داخل سیستم گردش خون آزاد می شوند پروستاگلاندنیها دربافتهای بدن ذخیره و انباشته نمی شوند بلکه فقط درهنگام تحریکات ، بطور موضعی ساخته و آزاد می شوند . اثرات ضد التهابی لیزر به دلیل موارد زیر می باشد .

a- کاهش ترشح پروستاگلاندنیها PGE2 که اثرات التهابی دارند .

b-ریپلاریزاسیون غشاء سلولی

c-کاهش گروه از واسطه های شیمیای موثر درالتهاب مانند پروتاسیکلین ها اثرات تغذیه ای و ضد التهابی توسط اشعه لیزر هلیوم - نئون بصورت پیوسته بدست می آید .

ج - اثرات تسکینی و ضد دردی

پیامدهای درد ناک و ناخوشایند بواسطه تارهای عصبی که جسم سلولی آنها در گانگلیونهای نخاع قرارگرفته ودر ادامه بوسیله اعصابی که در قسمت قدامی جانبی نخاع قرار گرفته اند منتقل می شوند . نورنها (سلولهای عصبی) دارای بار الکتریکی مثبت درخارج غشاء و بار منفی درقسمت داخل غشاء می باشند درد این ترتیب پولاریته را بهم می زند و باعث عبور جریان الکتریکی می شوند .این اثر همراه با تغییرات غلظت یونی در قسمت داخلی و خارجی سلول می باشد .پس بطور خلاصه پیامد های درد توسط اعصاب محیطی گرفته شده و به نخاع می رسد و از آنجا توسط اعصاب قسمت قدامی کناری به مراکز مغزی منتقل می شوند

از نظر آناتوحی اعصاب جسمی شامل سه گروه هستند

a- اعصاب A-alpha : که دارای قطر بزرگ و غلاف میلین ضخیم می باشند که جریان عصبی را بسرعت منتقل می کنند این رشته اعصاب مسئول انتقال پیامهای حسی غیر درد ناک هستند .

b-اعصاب A-delta : این اعصاب نازکتر وکمتر میلینه هستند و سرعت انتقال خیلی کمی دارند  سرعت انتقال راین اعصاب 2-5/0 متر برثانیه می باشد .

این دو دسته اخیر پیامد های درد ناک را منتقل می کنند

لیزر درتسکین درد بدو صورت عمل می کند

1-تغییر پلاریزاسیون درغشاء اعصاب محیطی که سبب تحویل پیامهای درد ناک می گردد .

2-تولید مواد شبه مورفین و نور و ترانسمیترهای مهارکننده حس درد مانند انکفالین ها و نور و اندروفین ها و نور و اپی نفرین ها

درشاخ خلفی نخاع سه دسته اعصاب A-alpha  و A-delta یکدیگر را درناحیه ژلاتینی Rolando تلافی می کنند این ناحیه ژلاتینی دارای Tnterneurones Inkibitors که حاوی موادی از خانواده مورفین که پپتیدهای opium بنام انکفالین ها هستند ،می باشد .این اینتر نورونهای تولید کننده انکفالین تحت اثر یک تحریک محیطی یا موضعی اعصاب A-alpha در سطح ماده ژلاتینی Rolando مقدارکمی از انکفالین ها ترشح می کنند و عبور جریان درد ناکی را که توسط اعصاب A-delta و c منتقل می شوند بلوکه می کنند .

افزایش تحریک وارد شده از اشعه لیزر کم قدرت و سبک در انتهای یک عصب از یک طرف باعث افزایش دو قطبی شدن غشاء نورون و بالابردن آستانه تحریک آن و از طرفی دیگر باعث تحریک اعصاب A-alpha بلوکه شدن جریان درد ناک در سطح شاخهای خلفی ماده خاکستری نخاع می گردد . اشعه لیزر برای این نوع درمان بسیارمناسب است چرا که اولا انتقال انرژی توسط یک دسته نور به ما اجازه می دهد که دقیقا نقطه مورد نظر را انتخاب کنیم و ثانیا طبیعت خود اشعه ( پیوستگی و تراکم زیاد فوتونها ) باعث یک تحریک بسیار شدید درحداقل زمان می گردد . همچنین بکار گرفتن تعداد زیادی از اعصاب A-alpha باعث اشباع شدن حسهای درد ناک و جلوگیری از انتقال آنها به نورون دوم می شوند نور و ترانسمیترها مواد بیولوژیکی طبیعی هستند که بوسیله نورونها ترشح می شوند تا بتوانند پیام عصبی را از یک طرف سیناپس به طرف دیگر برسانند . این عمل انتقال مولکولی است که جانشین فعالیت الکتریکی عصبی می شود - معروفترین نور وپپتید ها ماده p و اندروفین ها و انکفالین ها هستند . ماده p که بخصوص درناحیه ژلاتینی Rolando متمرکز شده مستعد فعال کردن اعصاب شاخ خلفی که به پیامهای درد ناک پاسخ می دهند ، می باشد .آزاد شدن ماده p بستگی به اعصاب A-alpha وc ندارد بلکه موقعی انجام می گیرد که پیام درد ناک در اعصاب A-delta و c شروع می شود .

به نظر می رسد کاری که ماده p انجام می دهد .فقط پائین آوردن آستانه تحریک پذیری انتقال محیطی اعصاب A-delta و c است درنتیجه انتقال درد را آسانتر می کند اندروفین و انکفالین پپتید های مخصوص هستند که خاصیت ضد دردی دارند و قادر به بلوکه کردن انتقال پیامهای درد ناک می باشند .

تحریک بوسیله لیزر منجربه ترشح آندروفینها در ماده خاکستری شاخهای خلفی نخاع می گردد .این واکنش ضد دردی ،می تواند با تزریق نالوکسان که آنتاگونیست مورفین است خنثی شود . علاوه براین ترشح موضعی که بوسیله اعصاب نزولی مورد سرتونین و نیز بوسیله ازدیاد اندروفینهای جاری درخون تحریک شده است . اضافه می شود پس بطور خلاصه می توان گفت انکفالین ها و آندروفین ها بوسیله ترمینالهای عصبی درنخاع تنه مغزی ، تالاموس و هیپوتالاموس ترشح می شوند که مواد انتقال جریان درد ناک توسط رشته های A-delta و c را متوقف می کند .تابش لیزر سبب ترشح این مواد شده که پیام درد را بلوکه می کنند .

ماده دیگر نور اپی نفرینها هستند که درتنه مغزی و هیپوتالاموس ترشح می شدند . که بیشترموارد اثر تحریکی دارند ولی گاهی نقش مهارکننده را پیدا می کنند . تابش لیزر آستانه درد را هیپرپلاریزاسیون غشاء عصبی بالا می برد . بدین جهت لیزرها درتسکین درد در مفصل گیجگاهی فکی ، آلوئولیت ،زخمهای آفتی و هرپتیک ،بی حس موضعی ،بی حسی نقاط طب سوزنی بکار برده می شوند .

اثر ضد دردی لیزرهلیوم - نئون در دردهای سطحی با استفاده از تابش بطریق پیوسته که روی 5 هرتز تنظیم شده با 5 پریود درثانیه مسیر می گردد .جذب انرژی لیزرهلیوم. نئون 5- 2 میلی متر دربافت نرم می باشد .جذب در بافتهای متراکمتر کاهش می یابد .

لیزرهای نیمه هادی بیشتر در دردهای عمیق بدن بکار می روند .جذب انرژی لیزرهای نیمه هادی در عمق بافتها زیاد است و حدود 5- 1 سانتیمتر دربافت نرم نفوذ می کند لذا در تسکین دردهای مفصل و نواحی با عضلات بیشتر بکار می رود .

فصل سوم

کاربرد کلینیکی لیزر در دندانپزشکی

1-مقدمه

الف - طبق گزارش آکادمی بین المللی لیزر دردندانپزشکی بیش از 2000 دستگاه لیزر درجهان دندانپزشکی بکار رفته است . طبق این گزارشات بیشترین و مهمترین نوع لیزر بکار رفته توسط دندانپزشکان به ترتیب عبارتند از(13)

a - لیزر نئودیمیوم - یاگ        b - لیزرc        co2- لیزرآرگون          d- لیزراکسایمر

ب - طبق گزارشات این آکادمی کاربرد لیزر توسط دندانپزشکان متخصص به ترتیب عبارتند از

a - پریودونتیستها     b - جراحان دندان       c - اندودنتیستها و متخصصین ترمیمهای زیبایی    d- متخصص بیماریهای دهان و مخاط     e- پرستودونتیستها       f- پیدودنتیستها

اگرچه دندانپزشکان عمومی بیشترین کاربرد را داشته اند

ج - بطوری که گفته شد FDA کاربرد لیزرها در دندانپزشکی را برای جراحی بافتهای نرم دهان و فتو پلی مریزاسیون زرین های دندانپزشکی اجازه داده است ولی تحقیقات در کاربرد لیزرها درسایر موارد دندانپزشکی ادامه دارد .

2-کاربرد لیزرها دربافتهای نرم دهان

I - برش ، برداشتن و بیوپسی کردن تومورها و ضایعات دهانی مانند فیبروم ، پاپیلوم و اپولیس ، برداشتن خالها و ضایعات مخاطی دهان

II - تبخیربافتهای مانند ژنژیوکتومی و فرنکتومی

III - برداشتن وکاستن بافتهای هیپرپلاستیک

IV - برداشتن و کنترل کردن ضایعات و از کولار هموراژیک مانند همانژیوم

b-کاربرد لیزر دربافتهای سخت دهان و دندان

I - تبخیر پوسیدگیهای دندان

II - حساسیت زدایی سطوح ریشه دندان

III - در معالجات ریشه و کانال دندان : تبخیر بافتهای آلی ، گلیزGlaze دیواره های کانال دندان جوش دادن و مسدود کردن سوراخ اپکس دندان برای جلوگیری از رخنه مایعات

IV - خشن کردن سطوح دندان برای اچینگ Etching مواد به دندان

V - درد دندانپزشکی پیشگیری برای سالم سازی مینا ، توقف د منیرالیزاسیون و تشویق و تحریک رمنیزالیزاسیون مینا

VI - جدا کردن اتصالات براکتهای ارتودنسی و سرامیکها

2-کاربرد لیزرها و رشته های گوناگون دندانپزشکی

الف - دندانپزشکی ترمیمی

لیزربا توان بالا سبب تبخیرسطح مینا شده و سطح خشن ایجاد می کند که عامل مهمی در گیردادن مواد ترمیمی ، رزینها واچینگ دندانی می باشد . لیزر قادر به حذف و برداشت پوسیدگی دندان می باشد ولی توانایی برش مینای سالم را ندارد . چون لیزر باتوان بالا سبب آسیبهای حرارتی به پالپ دندان می گردد . اخیرا برای برداشتن پوسیدگی و تراش و برش دندان و لیزر ، لیزرهای اکسایمر به علت مکانیسم غیرحرارتی و فتولیز آنها بدون آسیب رساندن به پالپ دندان و لیزر اربیوم - یاگ استفاده می شود . لیزر برای خارج ساختن کامپوزیتها بکار می رود . لیزر توبولهای عاجی را مهرو موم SEAL می کند لذا حساسیت دندانی را کاهش و یا ازبین می برد . مخصوصاً حاسیت سرما را بنابراین درغیرحساس کردن تراشهای عاجی برای ترمیم ، پرکردگی و روکش گذاشتن دندان بکار می رود . لیزرسبب پلی مریزاسیون و سخت شدن مواد ترمیمی کامپوزیتها و رزینها دندانی حساس به نور بکار می رود مانند لیزر آرگون - از لیزرها برای یافتن ذرات باقیمانده حاصل از تراش دندانها درتوربین نیز می توان استفاده کرد . علاوه برآن امروزه دندانپزشکان درکارهای ترمیمی برای یکی کردن رنگ مواد ترمیمی با مینای دندان از لیزر استفاده می کنند .

ب - اندو دونتیکس یا معالجات کانال دندان

لیزر درپالپوتومی بدون درد و خونریزی بکار می رود سبب تبخیرمحتویات کانال دندان شده و آن را استریل می کند . دیواره های کانال گلیز می کند . سوراخ اپکس دندان را جوش داده و مسدود کرده و از رخنه مایعات جلوگیری می کند گوتاپرکای داخل کانال ریشه دندان را نرم و رزینهای کانال را پلی مریزه می کند . لیزر وسایل معالجاتی کانال دندان مانند فایلها و ریمرها را استریل می کند و همین طور در استریل نمودن کانال ، نوک ریشه دندان ازبین بردن ضایعه های اپیکال ، کنترل خونریزی محل و کاهش درد  بعد از عمل ، کاهش خطر آلودگی در موضع رزکسیون پری اپیکال بکار می رود .

درپی تحریک تروماتیک یا تحریک دارویی که درحین یا بعد از معالجه کانال دندان می تواند انجام گیرد . استفاده از لیزر منجر به یک تسکین سریع علائم درد و انفلاماسیون دریک جلسه بدون تجویز آنتی بیوتیک یا داروهای ضد التهاب می گردد . بدیهی است که عمل لیزر فقط یک درمان علامتی میباشد و درمورد تشخیص نادرست یا درمان ناقص اندو دونتیک نمی تواند در تخفیف درد مؤثر باشد .

ج - جراحی دهان

لیزر درجراحی دهان یک ابزار برش دقیق و تقریبا بدون خونریزی، با حداقل تخریب بافتی ، درد - ادم و اسکار بعد از عمل است . کمبود نسبی میوفیبرو بلاستها درهنگام ترمیم زخمهای حاصل از لیزر می تواند یکی از عوامل کاهش اسکارباشد لیزربصورت چاقوی جراحی برای بریدن ، انعقاد عروق و بند آوردن خون سوزاندن و خارج کردن ضایعات دهان بکارمی رود .

a-   مزایای لیزر درجراحی دهان عبارتند از:

I - بهبود جای برش با لیزر سریعتر از الکتروسرجری است . ولی بهبود جای برش با چاقوی جراحی سریعتر از لیزر و الکتروسرجری است .

II - لیزر هموستاز سریع ، محیط جراحی نسبتا خشک و دید کافی فراهم می کند .

III - لیزر از آلودگی خونی جلوگیری می کند .

IV - لیزر CO2 به علت جذب درآب محیط جراحی و به علت تبخیر ، میکروارکانیسها را استریل می کند

V - عمل جراحی با لیزر سریعتر است .

VI - لیزر آسیب و صدمات مکانیکی وارده به بافتهای مجاور را کاهش می دهد .

VII - لیزر تورم ، اسکار و درد بعد از جراحی را کاهش می دهد

VIII - لیزر برحسب قدرت ، بافت را برش ، تبخیر و منعقد می کند و می توان هرکدام از سه حالت بالا را بدست آورد .

IX - اعمال جراحی با لیزر بدلیل وقت کمتر ، بیشترمورد قبول بیماران واقع می شود .

X  - در افراد مشوش و ترسو از اعمال دندانپزشکی ، کاربرد لیزر بسیار عالی است .

XI - انعقاد عروق خونی و لنفاتیک با لیزر از تورم بعد از عمل می کاهد . خونریزی کم یا اصلا وجود ندارد

XIII - به علت انعقاد رشته های عصبی درد در 90% موارد از بین می رود

XIV - فقدان نیاز به بخیه مگر درموارد خاص و فقدان نیاز به پانسمان محل عمل از مزایای لیزر می باشد .

XV - لیزر دربیماران مستعد به باکتری و هموراژیک دارای نتیجه بسیارعالی است .

    لیزر دربعضی نواحی دهان که بعلت موقعیت خاص آناتومیک جراحی بسیار سخت و مشکل زا است بسیار خوب و راحت وعالی می باشد .

b - لیزر درجراحیهای دهان درموارد زیر بکار برده می شود

برشهای INCISIONOL و EXCISIONAL درموارد انجام بیوپسی ، برداشتن ضایعات خوش خیم و بدخیم ، پیش سرطانی ، ضایعات سطحی دهان مانند لکوپلاکیا - لیکن پلان استئوماتیت ، را ژنژیوکتومی - ژنژیوپلاستی - فرنکتومی ، آماده کردن نسوج زیر پروتزهای دندانی برای قالبگیری و سات پروتزهای مناسب ، هیپرپلازی لثه - مخاط دهان دراثر زدگی پروگزهای دندانی ، برداشتن نسوج فیبروز و روی دندانها برای کمک به رویش دندانها کمک به بهبود درکاهش درد در ضایعات آفتوز - هرپتیک و زونا درمان ضایعات عروقی مانند همانژیوم ، انعقاد نواحی خونریزی دهنده لیزر آرگون - نئودیمیوم یاگ نمایان کردن ایمپلنتها ، خارج کردن بافتهای گرانولیسن در بیماریهای پریودونتال و عمل زخمها طویل کردن تاج کلینیکی و بیماریهای هموراژیک

د - دندانپزشکی پیشگیری

لیزر باتوان پایین سطح مینای دندان را صاف ، هموژن و گلیز می کند . از دمینرالیزاسیون مینا جلوگیری و سبب هیپرمینرالیزاسیون و رمیزالیزاسیون مینا و عاج می گردد .

مقاومت مینا و عاج را درمقابل پوسیدگی دندانی بالا می برد ، نفوذ پذیری مینا را کاهش می دهد و سبب کاهش حلالیت مینا می گردد . اتصال پلاکهای میکروبی به سطح دندان را کاهش میدهد . به علت تراکم مواد معدنی سبب سخت ترشدن مینا و عاج می گردد درپیشگیری از پوسیدگی دندان درپوسیدگی در شیاری سطوح جونده دندان درسیلنت تراپی هیدروکسی اپاتیت را به مینای دندان می چسباند می توان گفت افزایش اثرات فلوراید تراپی موضعی به وسیله ازدیاد جذب این مواد از اثرات مهم لیزرها در پیشگیری هستند .

ه - پریودونتولوژی یا بیماریهای لثه

بیماریهای لثه همراه با اتیولوژی فراوان و مشخص یکی از مشکلات رایج بیماران بوده است. افزایش حجم لثه ، افزایش عمق پاکت ، تحلیل استخوان از جمله مسائل موارد ابتلا می باشد. اگرچه درمان بیماریهای پریودونتال به منظور مراقبت و نگهداری از انساج پریودنشیوم صورت می گیرد . اما همواره به طورکامل موفقیت آمیز نبوده و علاوه برآن بسیاری از بیماران درمراحل اولیه بیماری به دلیل مشکلات حین اعمال جراحیهای پریودونتال از مراجعه به دندانپزشک و انجام اقدامات درمانی خود داری می کنند .

بسیاری از بیماران عمومی و سیستمیک و عوارض آنها به بیماریهای پریودونتال مبتلا می شوند. مانند افرادی که مجبور به مصرف داروهای ضد صرع می باشند ، افزایش حجم لثه دراینگونه بیماران بوضوح مشاهده می شود . برداشت لثه بوسیله چاقوی جراحی ژنژیوکتومی و جراحیهای معمول دراینگونه بیماران با مشکل روبرو می شود . استفاده از لیزر تقریبا این مشکلات را حل می نماید . در روشهای معمولی جدا می شد ، خونریزی بعد از عمل گاه نیز غیرقابل کنترل می باشد . همچنین چون جلوی دید جراح بوسیله خونریزی موقع عمل گرفته نمی شد و نتایج عمل جراحی با لیزر بسیار مطلوبتر است .

a- مزایای جراحی با لیزر بخصوص درمورد هیپرپلازی لثه نسبت به روشهای معمولی به قرار زیراست .

I - جراحی بدون خونریزی انجام شود

II - زمان جراحی براساس میزان اشعه کاهش می یابد .

III - احتمال باکتریمی کمترمی شود

IV - اسکار کمتری بجای می گذارد

V - ناحیه مورد عمل کمتر تحت تاثیر تحریکات قرار می گیرد .

VI - دردهای پس از عمل کاهش می یابد.

VII - لیزر به خلاف اشعه یونیزه ایکس و  گاما موتاسیون سلولی ایجاد نمی کند .

b - معایب کاربرد لیزر در درمان هیپرپلازی لثه در اثر مصرف داروهای ضد صرع

I - اشکال عمده آن به علت بستری شدن دربیمارستان و هزینه تجهیزات آن می باشد

II - به علت بسته شدن عروق خونی و لنفاوی کوچک ، ترمیم زخم مدتی به تاخیر می افتد

C - لیزر دربیماریهای پریودونتال در موارد زیر بکار برده می شود :

ژنژیوکتومی ، ژنژیو پلاستی ، جرمگیری ، کورتاژ لثه ، استریلیزاسیون پاکتها ، برداشتن بافت گرانوله ، ازبین بردن حساسیت سطوح ریشه دندان

درمورد تحلیل لثه و برهنه بودن ناحیه طوق هنگام عمل جرمگیری اشعه را باید قبل از جرمگیری روی دندانها و لثه های مورد درمان تابانید . دراین حالت بی حسی بدست آمده نسبت به جرمگیری دستی بسیار موثر است تا جرمگیری بوسیله گاویترون

و ) پروتزهای دندانی

در موقع تراش دندان برای پروتز ، لیزر می تواند باروی دندان تراش خورده زنده یا روی لثه مارژینال قبل از تراش شولدر زیرلثه تابانیده شود ، بی حسی بدست آمده کمتراز بی حسی حاصل از تزریق موضعی مواد بی حسی است اما در مواردی که نمی توان از تزریق استفاده کرد کمک قابل ملاحظه ای می کند . استفاده تکمیلی از لیزر بطریق تابش پیوسته روی لثه مارژینال بعد از تراش باعث تسریع در التیام آن می گردد.

درسالهای اخیر بدلیل قیمت زیاد آلیاژ طلا ، دندانپزشکان به استفاده از آلیاژهای ارزان ترغیب شده اند . از این آلیاژها جهت اسکلت دندانهای مصنوعی چیینی و نیز بریجهای طویل استفاده می شود و برحسب مطالعات انجام شده هنگامی که این بریجها را بوسیله لیزر نئودیمیوم - یاگ بهم جوش می دهند . بسیار محکمتر است از زمانی که بوسیله تورچ و حرارت این عمل انجام می شود .بیمارانی که با کمترین تماس وسایل و مواد قالبگیری و دندانپزشکی در دهانشان حالت تهوع پیدا می کنند می توانیم با تابش اشعه روی نقطه مشخص ضد تهوع موقتا آنها را از این حالت خارج کنیم این نقطه ضد تهوع در صفحات بعدی توضیح داده شده است .

ایمپلنتهای دندانی نیز جدیدا جای خود را در دندانپزشکی باز کرده اند و درساخت پروتزهای دندانی اهمیت خاصی دارند .از لیزر برای جایگزینی ایمپلنتها بطور دقیق استفاده می شود و هرگونه تغییراتی که بایستی در استخوان تعبیه شود و نیز شکافتن لثه و مخاط روی استخوان بوسیله لیزر براحتی انجام پذیر است علاوه براین لیزر باعث فعال کردن التیام استخوانی می گردد . مخصوصا در تکنیکهایی که ایمپلنت کاملا در بافت جایگزین و دفن شده است .

از لیزر در کارهای لابراتواری و مراحل مختلف تهیه و ساخت پروتزهای دندانی استفاده در بیشماری می شود که از حاصله این بحث خارج است و فقط به همین نکته اکتفا می نمائیم

ز - ارتودنسی

درمعالجات ارتودنسی لازم است دستگاههای ارتودنسی را به هم متصل و لحیم نمائیم و با توجه به اینکه در معالجات ارتودنسی فوق العاده زیادی لازم است که از طرفی نمی توان بعلت حرارت زیاد لحیم کردن را دردهان انجام داد و لیزر می تواند جایگزنی خوبی برای این مسئله باشد و چون این عمل در دهان انجام می شود دقت زیادی دارد . از طرفی چون در دهان انجام می شود باید دندانها محفوظ بمانند که با پالپ دندان صدمه نرسد . دراین روش جابجایی موجود نیست و دستگاههای ارتودنسی دقیقا مطابق دهان جوش می خورند و احتیاجی به ماده لحیم و فلاکس و مواد کمکی دیگر نیست

در اسپلینتهای ارتودنسی ،براکتها ،فضا نگهدارها (S-M) ونیز درآرچ بارها از لیزر استفاده می شود .اشعه لیزر مورد استفاده دراین موارد معمولا نئودیمیوم - یاگ می باشد .

ح - پاتولوژی :

درآسیب شناسی می توان از لیزر برای برداشتن دقیق بیوپسی و بافت مورد نظر استفاده کرد .بعلاوه در تمام مراحلی که بافت آماده می شود درزیر میکروسکوپ مشاهده شود و خصوصا مرحله فیکس سازی بافت ،لیزر مهمترین کاربرد را دارد امروزه با استفاده از مناسب بودن طول کوهر نسی لیزر میکروسکوپهای لیزری و تداخلی ساخته اند که دراین صورت تغییرات بسیار اندک حرکت اجسام بسیار ریزمانند اجزاء سلول با آشکارشدن اختلاف فاز مشخص می گردد .

دربعضی موارد لازم است که یک اتم یا یک سلول را تحت تاثیر قرار داد برای این منظور می توان نور لیزر را طوری کانونی نمود که فقط یک قسمت خاص از چشم به بزرگی یک اتم را دربرمی گیرد . دراین حالت تنها یک سلول را تحت تاثیر قرار می دهیم و به سلولهای مجاور صدمه ای نمی رسد

ط - دندانپزشکی کودکان :

دراین قسمت علاوه بر موارد کاربردی که در دندانپزشکی پیشگیری ذکر شد می توان برای برداشت پوسیدگی ، پالپوتومی - پالپوکتومی - پروفیلاکسی - فلوراید تراپی بررسی رشد وتکامل طبیعی دندانها و اکلوژن ، درمان عفونتهای باکتریابی ، و بررسی و قارچی شایع در اطفال و نیز درمان آسیبهای ترومانیک از لیزر استفاده کرد .

مطلب مهم دیگر در کودکان عدم همکاری آنان با دندانپزشک می باشد که این مسئله یکی از مشکلات درمانهای دندانپزشک درکودکان می باشد . استفاده از لیزر می تواند برای کودک تجربه لذت بخشی به همراه داشته باشد و درمانهای دندانپزشکی بسیار راحت و بدون ترس انجام گیرد .

ی ) رادیولوژی

تحقیقات و بررسی پیرامون استفاده از اشعه لیزر، تکنیک جدیدی را در رادیو گرافی ارائه داده که دارای مزایای بسیار می باشد . با استفاده از این اشعه تصاویر رادیوگرافیک در صفحه چشمی لیزر ذخیره شده و درهنگام لزوم بازیابی و نمایان می شود . این دستگاه قادراست ده هزار تصویر را دریک صفحه 20 سانتیمتر ذخیره کرده و درصورت لزوم هرکدام از آنها را مدت 5/0 ثانیه بازیابی و ظاهرنماید . صفحه های مذکور از اکسید تلوریوم FEOX پوشیده شده و دراثر برخورد لیزر با آن ، گرمای حاصل ، اکسید تلوریوم را به ماده ای انعکاس پذیر تبدیل کرده وبدین ترتیب اطلاعات ذخیره می گردند .

کیفیت تشخیص تصاویر حاصله از لیزر به مراتب بهتر از رادیوگرافیهای معمولی است استفاده از تکنیک فوق علاوه بر داشتن تصاویر واضح ، هم اطلاعات را به یک مزم قابل استفاده برای کامپیوتر تبدیل و ذخیره نموده و زمان تابش اشعه به بیمار نیز به حداقل کاهش می یابد . هولوگرافی یا تمام نگاری نیز تکنیکی است که می توان با استفاده از لیزر تصاویر کاملا سه بعدی بوجود اورد که این تصاویر وقتی در معرض نمایش قرار می گیرند کاملا شبیه جسم می باشند و به این علت از نمونه های نادر ، تمام نگار تهیه می شود و در کارهای تحقیقی و آموزشی و در بررسی تاثیر مراحل درمانی و ... در دانشکده های دندانپزشکی استفاده می شود .

3-کاربردهای مهم دیگر اشعه لیزر در دندانپزشکی :

الف - ترمیم بافت که تسکین درد و اثرات ضد التهابی

لیزر با تحریک قسمتی از عناصر داخل سلولی مثل میتوکندریها متابولیسم تنفسی سلول و فسفر پلاسیون را بهبود می بخشد . سنتز کلاژن را تسریع می نماید . دراثر تحریکات سلولی بافت گرانولیشن ایجاد می کند ولیزر ترشح پروستاگلاندینها را کاهش میدهد که نشانه اثرات ضد التهابی آن می باشد و ادم را کاهش می دهد . لیزر سبب تولید و آزاد شدن

نور و ترانسمیترهای مهارکننده حس درد مانند انکفالین ها و آندروفین ها می شود و سبب تسکین و از بین بردن درد می شود . لذا در تسکین و از بین بردن درد نواحی دهان و آلوئولیت و مفصل گیجگاهی فکی بکار می رود .

لیزر با تغییر پلارمیزاسیون درغشاء اعصاب محیطی حامل حس درد سبب تسکین درد و تعدیل پیامهای درد ناک می شود . برای تسکین دردهای سطحی از لیزر هلیوم - نئون با طول موج 632 نانومتر استفاده می شود که قدرت نفوذ تا عمق 2-5 میلی متر دربافت را دارد .

برای تسکین دردهای عمیقی مانند درد مفاصل و نواحی که عضلات بیشتری دارند . از لیزرهای نیمه هادی استفاده می شود که قدرت نفوذ تا عمق -1 سانتیمتر دربافت را دارند.

ب - ایجاد بی حسی با تحریک نقاط طب سوزنی

لیزرهلیوم - نئون می تواند برای تشخیص و تحریک نقاط طب سوزنی استفاده شود . تابش اشعه به مدت 3 دقیقه بطریقه پیوسته بوسیله لیزر با قدرت 10 میلی وات این اثرات را خواهد داشت .

اشکال 1-1 تا 3-1 نقاط طب سوزنی برای دندان درد را نشان می دهد که با تحریک این نقاط بی حسی ایجاد می شود

این نقاط شامل HEGULLI.4 و NEITING(ST.44) و XIAGUAN(ST.7) و GIACHE(ST.B)

شکلهای 1-2 و2-2 نقاط طب سوزنی برای درمان پارالیزی صورت (15) را نشان میدهد که شامل

SIBAI(ST.2) DICAG(ST.4) YINXANG(LI.20) REAZHANG(DU.26) CHENGJIAG(REN.24) SIZHUKONG(S.J.23)     YIFNG(SJ.17)

 شکلهای 1-3 و2-3 وبعضی نقاط شکلهای صفحات قبل نقاط طب سوزنی برای درمان تری ژمنال نرولژیا را نشان می دهد که شامل

WAIGUAN (SJ.S)YANGHAI (GB.14)ZANAZGU  (UB.2)   ST.2   ST.3 ST.5 ST.7 SY.44 DU.26 LI.4 REN.24

 رابطه بین گوش و دیگر اعضای بدن در2000 سال پیش در HANGDI.NIL.JING ذکر شده است .

بطورکلی گفته می شود که گوش را می توان تشبیه کرد به جنین در رحم بصورتی که سروگردن درپائین وپاها دربالاست .

نرمه گوش با ناحیه صورت که شامل فک بالا وپائین PALATE سخت ونرم و تانسیل و زبان مربوط می شود نقطه بی حسی دندانهای فک بالا و پائین درشکل نشان داده شده است .

ج - جلوگیری از تهوع

تابش پرتو لیزر به نقطه ضد تهوع از تهوع بیماران درهنگام کارو اعمال دندانپزشکی می کاهد این نقطه در خط وسط صورت در فرورفتگی بین لب پائین و چانه قرارگرفته است پرتو افشانی لیزر با فرکانس پیوسته به مدت 1 دقیقه کافی است که رفلکس تهوع را به مدت 5/0 ساعت سرکوب کند .

د - موارد متفرقه

a-قبل از تزریق بی حسی موضعی ، بطور مستقیم اشعه را روی سطح مخاطی مورد نظرمی تابانیم و بیمار درهنگام تزریق دردی احساس نخواهد کرد .

b- درپری کورونیت تابش لیزر روی مخاط دندان عمل باعث ناپدید شدن درد و التهاب در عرض 48 -24 ساعت بدون تجویز دارو ، یا کورتاژ و یا جراحی می گردد .

c-تریسموس و دردهان مفصلی و ماهیچه ای می توانند به وسیله تابش لیزر درخود مفصل گیجگاهی - فکی درسطح پوست یا روی ماهیچه های درد ناک از بین بروند این درمان ، درمان علامتی می باشد و کار درمانهای کلاسیک را آسان تر می کند .

d-بعد از کشیدن ساده دندانها تابش اشعه به طریق فرکانس پیوسته بمدت 2 دقیقه در مدخل آلوئول باعث قطع سریع خون و لخته شدن می گردد .

e-درمورد نمونه های مشکل تر و کشیدن دندان عقل که نیاز به بخیه کردن پیدا می شود. تابش پیوسته را با تابش ضربانی به مدت 2 دقیقه بر روی مخاط اطراف با کالی و پالاتالی تکمیل می کنیم .

f- پس از انجام اعمال پیوسته مخاطی ، تابش اشعه در دو جلسه با فاصله 48 ساعت مشکلات و دردهای پس از این عمل را کاهش می دهد .

g-سفید کردن دندانهایی که بخاطر معالجه اندودنتیک تغییر رنگ داده اند بلیچینگ از دیگر موارد کاربرد لیزر می باشد .

فصل چهارم

    بهداشت اشعه لیزر

1-مقدمه

زمان مدیدی است که نور (اعم از مریی و فرابنفش) از لحاظ زیست فیزیکی به عنوان یک عامل فعال می شناسد. آفتاب سوختگی و رنگ برنزی ناشی از نور آفتاب از تجربیات معمولی بشرند . استفاده از لامپهای فرابنفش برای مقاصد باکتری کش بسیارگسترده است . در اوائل قرن بیستم در نتیجه بررسی و تحقیقات فراوان ، تاثیر گسترده تابشهای فرابنفش برای کشتن باکتریها و هاگهای باکتری مانند باسیل سل و باکتری کلی E.COLI به اثبات رسید .

آسیبهای زیست شناختی ناشی از نور هم شامل اثرات گرمایی حاصل از انرژی جذب شده و همچنین واکنشهای فوتوشیمیایی است . انواع عمده این آسیبها به طول موج نور و بافتی که در معرض تابش قرار می گیرند بستگی دارد . برای کنترل خطرات ناشی از لیزرها ، استفاده براین است که نوع اصلی آسیب مربوط به اثرات گرمایی است و اعضای خیلی حساس بدن در برابر گرما ، چشم و پوست هستند .

2-آسیب های وارده به چشم :

تابش لیزری بسته به طول موج نور و مشخصه های جذب انرژی ممکن است به قرینه عدسی یا شبکه چشم آسیبهایی وارد کند . این احتمال از طریق تجربی تایید شده است که احتمال آسیب نور مریی به قرینه به ازای واحد انرژی نور تابیده بسیارکمتر از احتمال رسیدن آسیب به شبکیه است امروزه معلوم شده است که سوختگیهای شبیمیه - شبکیه ای عمده ترین آسیب های چشم از جانب لیزرهای است که درناحیه نورمریی کار می کنند . برای تعیین استانداردهای ایمنی لیزر معیار، آسیبهای وارد پر شبکیه بوده که با افتالموسکوپ قابل تشخیص است .

3-آسیب های پوستی :

تابش مقادیر زیادی انرژی لیزر به پوست ممکن است به سوختگیهای منجر شود که تفاوت چندانی با سوختگیهای ناشی از گرما و تابش خورشید ندارند . پرتو گیری بیش از حد پوست باعث ابتلای آن به نکروز انقعادی غیرمشخص می شود که وسعت آن بستگی به درجه پرتو گیری دارد

انرژی تابشی لیزری به گرما تبدیل می شود و به دلیل ضعیف بودن رسانایی بافت گرما سرعت از بین نمی رود . افزایش دمای موضعی حاصل به تعبییر ماهیت پروتئینهای بافت منجر می شود . اگر انرژی به قدر کافی جذب شود ممکن است آب درون بافت تبخیر شود و خود بافت تا مرحله التهاب و تخریب گرما بگیرد جراحات وارده برپوست علاوه بر خواص نوری پوست ( بازگشت و عبورجذب) به طول موج نور لیزر و مدت زمان پرتوگیری نیز بستگی دارد ممکن است بعد از بهبودی آسیبهای شدید ناشی از پرتوگری بیش از حد ، جای زخمها روی پوست باقی نماند پرتوگیری سطح تابش نور لیزر به مدت طولانی عموما بر جراحت کشیده نمی شود نه ازدیاد پرتوگیری حادونه پرتوگیری دراز مدت سطح پائین نور لیزر هیچکدام تاکنون بعنوان علت وقوع بیماری سرطان شناخته نشده اند . اما باید خاطرنشان کرد که نور فرابنفش می تواند به بیماری سرطان پوست منجر شود . این بخش از طیف فرابنفش که علت ابتلا به سرطان است هنوز دقیقا مشخص نشده است اما شواهد تجربی نشان می دهد که درغیاب مواد حساس به نور تابش فرابنفش درمحدوده طول موجهای 320-290 نانومتر سرطان زاست . مطالعات مربوط به بیماریهای فراگیر نشان میدهد که پرتوگیری از نور خورشید و بویژه از قسمت فرابنفش طیف نور خورشید به وقوع فزاینده سرطان پوست ، از جمله ملانوم که یک شکل بسیاربد خیم از سرطان پوست است منجر می شود . این مطالعات نشان می دهند که با نزدیک شدن به استوا، درمقابل هر10-8 درجه عرض جغرافیایی ابتلا به این نوع سرطان پوست دو برابر است .

با توجه به مطالب فوق مسئله ایمنی و حفاظت در برابر لیزر بایستی بطور جدی مد نظر باشد و باید دانست که پیش گیری خطرات مربوط به بکار گیری سیستمهای درمانی لیزری احتیاج به احتیاطات ایمنی و فعالیتهای مناسبی دارد و بایستی خطرات اختصاصی لیزر را شناخت تا درمقام حفاظت در برابر این خطرات برآمد

4-   خطرات اختصاصی لیزرها :

الف - خطر اشتغال گرمای شدید حاصل از لیزر باعث سوختن تمام مواد قابل اشتعال در محیط عمل می شود . مانند نوار چسب ، باند ، گاز ، لوله داخل نای و ... این بزرگترین خطر فیزیکی لیزراست .

ب - عدم کانونی کردن دقیق لیزر: خطای­­­­­­­­ ابزار و وسایل تولیدی کننده لیزر و نیز سهل انگاری دندانپزشک می تواند این مشکل را بوجود آورد  که منجر به سوراخ شدن و از بین رفتن نسج سالم می شود .

ج - انعکاس و تفرق اشعه لیزر: یک ضربه نوری حاصل از انعکاس یا تفرق قبل از بسته شدن پلکهای می تواند منجر به ضایعه در شبکیه چشم گردد .

اکنون با شناسایی خطرات عمومی و اختصاصی لیزرها نکات و مسایل ایمنی را در بخشهای زیر بطور خلاصه بیان می کنیم

5-اقدامات ایمنی محیط کار

الف - سیستم اعلام خطر نوری مبنی بر روشن بودن دستگاههای تولید کننده لیزر بایستی وجود داشته باشد هنگامی که دستگاههای مواد لیزر آماده کار هستند بوسیله نور قرمز در سالن اصلی و اطاقهای مجاور اعلام خطر می شود .

ب - سیستم زنگ با صدای خفه درهنگام تابش اشعه لیزر از دستگاه تولید کننده لیزر شنیده شود .

ج - قفل شدن دربهای سالن اصلی همزمان با بکار افتادن سیستم زنگ و باز شدن قفلها حداقل 60 ثانیه پس از خاتمه تابش اشعه لیزر صورت گیرد .

د - تعبیه یک کلید اصلی درسالن برای خروج دندانپزشک و کادر درمانی در مواقع اضطراری الزامی است .

ه - پرده های سیاه چین دار شکل بدنه آکاردئون دورمیز و بدنه دستگاه مولد لیزر قرارداده شود تا افراد از پرتوهای اضافی لیزر محفوظ بمانند .

و - بایستی از رویه های صیقلی بوسیله پرداخت ناصاف و رنگ آمیزی با رنگ سیاه تیره اجتناب شود .

ز - بایستی از هرنوع اتصال 8متر بدون روپوش به منظورجلوگیری از خطرآتش سوزی اجتناب شود .

ح - ظرف آب یا آب نمک و کپسول آتش نشان در دسترس باشد .

ط - تهویه مناسب سالن انجام گیرد

6- اقدامات ایمنی دستگاهای تولید کننده لیزر

الف - راه اندازی و نصب دستگاهها فقط بوسیله متخصصین باید صورت گیرد

ب - ارایه وسایل ایمنی مخصوص هردستگاه همراه با آن الزامی است .

ج - اندازه گیری یهای ایمنی - مهندسی خاص بلافاصله پس از شروع کار دستگاهها و تجدید این اندازه گیریها در زمانهای مشخص بایستی انجام گیرد .

د - تعبیه کلید مخصوص جهت روشن کردن دستگاه که این کلید فقط دراختیار مسئولین دستگاه می باشد .

ه - بدلیل خطرتشعشع و نیز داشتن ولتاژ بالا تحت هیچ شرایطی توسط افراد غیرمجاز نبایستی درب دستگاه و پرسشهای حفاظتی باز شوند . همواره پوششهای حفاظتی بایستی مهروموم باشند .

ز - در دستگاهها و وسایل نبایستی از تفلون استفاده شود .

7- اقدامات ایمنی دندانپزشک و پرسنل :

الف - برگزاری دوره های تعلیماتی و امتحانات تخصصی کار با لیزر و اعطاء گواهینامه مخصوص در صورت اکتساب امتیاز مورد نظربه دندانپزشکان و پرسنل صورت گیرد . امتحانات انجام شده باید در طی مراحل زیرانجام گیرد.

a- اصول درمانی با لیزر بصورت تئوری

b-کارعملی بر روی حیوانات

c- کار کلینیکی لیزر حداقل در دو جلسه تحت نظر استادان آموزش دهنده

ب - پیروی از قوانین معینی که توسط کمیته ایمنی لیزر ابلاغ می شود . این کمیته می تواند با نمایندگانی از تخصصهای مختلف ، بیهوشی ، مسئول اطاق عمل و پرسنل اطاق عمل ، مهندسین فیزیک و ساخت و دستگاههای لیزر و نیز نمایندگانی از کمپانی های سازنده تشکیل شود . امروزه دراکثرکشورهای جهان چنین کمیته ای با ترکیب مشابه بوجود آمده است ولی در کشور ما سازمان انرژی اتمی ایران عهده دار تدوین قوانین است .

ج - استفاده از عینکهای مخصوص برای هر نوع لیزی الزامی است چون انواع لیزرطول موجهای متفاوتی دارند لذا برای هرنوع عینک خاص وجود دارد که بتواند پرتوهای پراکنده شده را جذب و مانع اصابت آنها به چشم دندانپزشک و پرسنل گردد . علاوه براین هریک از افراد اطاق عمل عینکهای مخصوص به خود را استفاده می کنند با وجود همه تدابیر ایمنی بایستی نگاه کردن مستقیم به اشعه لیزر فقط محدود به افراد مشخص و زمانهای مورد نیاز باشد و همیشه از نگاه کردن مستقیم و بی مورد به ستون اشعه لیزر بایستی خود داری شود .

د - استفاده از دستکش و لباسهای مخصوص که پوشاننده نواحی باز بدن باشند الزامی است . جراحیهای سطحی مانند جراحی های پلاستیک و برداشتن ضایعات سطحی پوست و مخاط بیشترین خطر را برای پرسنل اطاق عمل بعلت انعکاس اشعه دارند اما در جراحیهای داخل حفره ای این خطر به میزان قابل توجهی کم می شود .

8- اقدامات ایمنی بیمار

الف - عمود نگه داشتن ستون اشعه نسبت به سطوح اشعه گیرنده تا بدینوسیله ماکزیمم نفوذ را بدست آوریم و در نتیجه زمان تابش کاهش یابد و ضمنا از شکسته شدن اشعه و پراکندگی آن نیز جلوگیری شود .

ب - بایستی ناحیه مورد درمان برای کاربرد اشعه آماده گردد . وجود بزاق درناحیه بطور قابل توجهی از تاثیر اشعه لیزر می کاهد .

ج - از احتراق راه هوایی جلوگیری شود . بدیمن منظور نباید از لوله های پلاستیکی و p.v.c استفاده کرد بلکه بایستی لوله های فلزی قابل انعطاف نورتن را بکار برد .

د - لوله ها و سایر اشیاء بکار رفته نباید درجای خود محکم گردند تا درصورت لزوم بتوان آنها را بسادگی بیرون کشید .

و - صورت بیمار با حوله مرطوب پوشیده شود و حفاظت دندانها بطور کامل انجام شود جهت حفاظت دندان از دوره بند دندان یا حوله خیس استفاده شود زیرا لیزر دراثربرخورد با مینای دندان سوراخ سیاه دایمی روی آن بوجود می آورد .

ز - چشمهای بیمار بوسیله اسفنج خیس جهت جلوگیری از رسیدن اشعه لیزر به چشم پوشیده شود . یا عینک مخصوص زده شود .

ح - اسفنجها و حوله های مورد مصرف درطول درمان مرطوب نگه داشته شود .

ط - هنگام بکارگیری محلولها و مواد مورد استفاده در بیهوشی بیمار بایستی دقت کامل شود . زیرا از لیزر نبایستی در مجاورت محلولهای قابل اشتعال یا مواد قرار استفاده گردد .

منابع فارسی

1-   دکتر اکبر حریری : لیزر و کاربردهای آن ، انتشارات انجمن فیزیک ایران . تهران سال 1373

2-   دکتر اکبرحریری: اصول لیزر، مرکز نشردانشگاهی .تهران 1371

3-   دکترعبدالحمید حسین نیا، دکترمحمد علی سجادیه ، دکتر فرامرز سلیمانی ، لیزر در پزشکی - مرکز نشر دانشگاهی - تهران - سال 1368

4-   دکترغلامحسین رهبری ، دکترابوالفضل رسولی: کلیات فیزیک پزشکی - انتشارات چهره - تهران : سال 1364

5-   دکترمحمد ابراهیم عطاران : اصول لیزر، جزوه درسی دانشگاه آزاد مشهد . سال 1376

6-   دکترقربان محمدیان ، کاربرد لیزرها در دندانپزشکی ، مرکز تحقیقات لیزر- تهران سال 1374

7-   دکترجواد مددی - لیزر نور شگفت انگیز - انتشارات گوتمبرگ تهران سال 1368

8-   دکتر علی معصومی - نقش لیزر در تجزیه شیمیایی - دانشگاه ازاد سال 13

منابع انگلیسی

9) Cobb-Nd:YAG. Effects on Root Surfaces and The gingival Microflora.J. Periodontal 1992

10)Fram: co2 laser surgery . j . oral Maxcillofacial Surgery 1985

11) Frentzen : Excimer Lasers in dentistery . quinlessence international 1920 No2

12) Ghatak :AR . Optical Electronics Laser Principles and application 1986

13) Yamamoto : Laser in Dentistery . E xecrpta . Amsterdam 1989

14)Wolbarsht : Laser Applications inmedicine and Biology plentum press . NEW Yourk 1977

15) Fundamentals of Chinese Acupuncture . Mombai 1997

16) Dentistery Today : june 1997

17) cember Herman : Introduction to health physics pergamon . press . 1983

dr ali besharatدکتر علی بشارت

5 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 100% (1 Vote)

ویدیو های تازه

bekhane besharat laminait
133
ارتودنسی

ارتودنسی

مرتب کردن یا ردیف کردن دندان ها، بیشتر افراد فکر می کنند ارتودنسی فقط به خاطر زیبایی انجام می شود، در حالی که این درمان برای سلامتی دهان ضروری می باشد.

ایمپلنت

ایمپلنت دندانی

دندان هایی شبیه دندان های واقعی و طبیعی خود داشته باشید، ایمپلنت ها راه حل ساده تری ارائه میدهند، کاشت دندان روشی جدید برای جایگزین کردن دندان های از دست رفته

تشخیص

تشخیص

پیشگیری قبل از هرگونه پوسیدگی یا تشخیص مشکلات دهان و دندان، مراجعه منظم به کلینیک دندانپزشکی رویال با برنامه ریزی منظم، متخصصین در کنار شما هستند

ترمیمی و زیبایی

دندانپزشکی زیبایی

تشخیص و درمان ضایعات و پوسیدگی سطوح دندانی اصلاح شکل و رنگ دندانهای جلو و ترمیم شکستگی و بستن فضای بین دندانی، اصلاح طرح لبخند، روکش دندان

معجزه ارتودنسی

امروزه با ارتودنسی زیبایی دندان و ردیف بودن آن تنها به سینما و ستاره ها ختم نمیشود و انحصاری نیست!

به طور کلی درمان های ارتودنسی به دو روش درمان با کمک دستگاه هایی ثابت و متحرک تقسیم میشوند. انواع مختلف درمان های ارتودنسی، بسته به اختلالات دقیق دندان یا فک فرد وجود دارد.

نمونه عکس های قبل و بعد ارتودنسی به شما کمک می کند نه تنها نوع درمان مناسب ارتودنسی خود را پیدا کنید بلکه متوجه خواهید شد در انتها نتیجه رضایت بخشی از درمان ارتودنسی در بر خواهید داشت.

عکس های قبل و بعد از درمان ارتودنسی
قبل از ارتودنسیبعد از ارتودنسی